തറാവീഹ് നിസ്കാരത്തിന്റെ നിയ്യത്തിനെ കുറിച്ച് ഒരു വിശദീകരണം നൽകാമോ

നിയ്യത്ത് ഹൃദയത്തിലെ ഉദ്ദേശ്യമാണ്. തറാവീഹ് നിസ്കരിക്കുന്നു എന്ന മനസ്സിലെ ബോധ്യം തന്നെ നിയ്യത്തിന് മതിയാകും. നിയ്യത്ത് നാവുകൊണ്ട് മൊഴിയൽ നിർബന്ധമില്ല. എങ്കിലും മൊഴിയൽ ശ്രേഷ്ഠമാണ്.

ഓരോ രണ്ട് റകഅതുകളിലും രണ്ട് റകഅത്ത് തറാവീഹ് ഇമാമിനെ പിന്തുടർന്ന് നിസ്കരിക്കുന്നു എന്ന്  നിയ്യത്ത് ചെയ്യലാണ് ഉത്തമം. ഓരോ 2 റകഅത്തിനും പ്രത്യേകം നിയ്യത്ത് ചെയ്യുന്നതും ശ്രേഷ്ഠമാണ്. എന്നാൽ 20 റക്അത്തിനും കൂടി തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ഒരുമിച്ച് നിയ്യത്ത് വച്ചാലും  അനുവദനീയമാണ്. നിയ്യത്തായി അത് മതിയാകുന്നതാണ്.

സുന്നത്തായ നിസ്കാരം, ഇമാമിന്റെ പിന്തുടർന്ന്, അല്ലാഹുവിന്റെ തൃപ്തിക്ക് വേണ്ടി, കിബിലക്ക് നേരിട്ട് തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ നാവുകൊണ്ട് മൊഴിയലൊ മനസ്സിൽ പ്രത്യേകം കരുതലോ നിർബന്ധമുള്ള കാര്യമല്ല. 

وَكَفَى مُطْلَقُ نِيَّةِ الصَّلَاةِ) وَإِنْ لَمْ يَقُلْ لِلَّهِ (لِنَفْلٍ وَسُنَّةٍ) رَاتِبَةٍ (وَتَرَاوِيحَ) عَلَى الْمُعْتَمَدِ، إذْ تَعْيِينُهَا بِوُقُوعِهَا وَقْتَ الشروع، والتعيين أحوط"

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٤١٧/١]

وَهَلْ يُشْتَرَطُ أَنْ يُجَدِّدَ فِي التَّرَاوِيحِ لِكُلِّ شَفْعٍ نِيَّةً؟ فَفِي الْخُلَاصَةِ: الصَّحِيحُ نَعَمْ لِأَنَّهُ صَلَاةٌ عَلَى حِدَةٍ وَفِي الْخَانِيَّةِ: الْأَصَحُّ لَا، عَيَّنَ الْكُلَّ بِمَنْزِلَةِ صَلَاةٍ وَاحِدَةٍ كَذَا فِي التَّتَارْخَانِيَّة. وَظَاهِرُهُ أَنَّ الْخِلَافَ فِي أَصْلِ النِّيَّةِ وَيَظْهَرُ لِي التَّصْحِيحُ الْأَوَّلُ لِأَنَّهُ بِالسَّلَامِ خَرَجَ مِنْ الصَّلَاةِ حَقِيقَةً فَلَا بُدَّ فِي دُخُولِهِ فِيهَا مِنْ النِّيَّةِ، وَلَا شَكَّ أَنَّهُ الْأَحْوَطُ؛ خُرُوجًا مِنْ الْخِلَافِ، نَعَمْ رَجَّحَ فِي الْحِلْيَةِ الثَّانِيَ إنْ نَوَى التَّرَاوِيحَ كُلَّهَا عِنْدَ الشُّرُوعِ فِي الشَّفْعِ الْأَوَّلِ كَمَا لَوْ خَرَجَ مِنْ مَنْزِلِهِ يُرِيدُ صَلَاةَ الْفَرْضِ مَعَ الْجَمَاعَةِ وَلَمْ تَحْضُرْهُ النِّيَّةُ لِمَا انْتَهَى إلَى الْإِمَامِ.

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٤٤/٢]

وَمِنْهَا نِيَّةُ التَّرَاوِيحِ أَوْ نِيَّةُ قِيَامِ رَمَضَانَ، أَوْ نِيَّةُ سُنَّةِ الْوَقْتِ.

وَلَوْ نَوَى الصَّلَاةَ مُطْلَقًا، أَوْ نَوَى التَّطَوُّعَ، قَالَ بَعْضُ الْمَشَايِخِ: لَا يَجُوزُ؛ لِأَنَّهَا سُنَّةٌ وَالسُّنَّةُ لَا تَتَأَدَّى بِنِيَّةِ مُطْلَقِ الصَّلَاةِ، أَوْ نِيَّةِ التَّطَوُّعِ وَاسْتَدَلُّوا بِمَا رَوَى الْحَسَنُ عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ أَنَّ رَكْعَتَيْ الْفَجْرِ لَا تَتَأَدَّى إلَّا بِنِيَّةِ السُّنَّةِ، وَقَالَ عَامَّةُ مَشَايِخِنَا: إنَّ التَّرَاوِيحَ وَسَائِرَ السُّنَنِ تَتَأَدَّى بِمُطْلَقِ النِّيَّةِ؛ وَلِأَنَّهَا وَإِنْ كَانَتْ سُنَّةً لَا تَخْرُجُ عَنْ كَوْنِهَا نَافِلَةً، وَالنَّوَافِلُ تَتَأَدَّى بِمُطْلَقِ النِّيَّةِ إلَّا أَنَّ الِاحْتِيَاطَ أَنْ يَنْوِيَ التَّرَاوِيحَ، أَوْ سُنَّةَ الْوَقْتِ، أَوْ قِيَامَ رَمَضَانَ احْتِرَازًا عَنْ مَوْضِعِ الْخِلَافِ

[الكاساني، بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع، ٢٨٨/١]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ഓരോ ദിവസവും നോമ്പിന് വേണ്ടി പ്രത്യേകം നിയത്ത് വെക്കൽ നിർബന്ധമാണോ 30 ദിവസത്തേ നോമ്പിന് വേണ്ടി ആദ്യ ദിവസം തന്നെ നിയത്ത് വച്ചാൽ മതിയാകുമൊ

നിയ്യത്ത് എന്നാൽ മനസ്സിലെ ഉദ്ദേശമാണ്. ഉദ്ദേശം കൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത് നോമ്പ് പിടിക്കാനുള്ള നിശ്ചയവും ബോധ്യവുമാണ്. ഒരാൾക്ക് എല്ലാദിവസത്തിലും പിറ്റേന്ന് നോമ്പ് പിടിക്കാനുള്ള ബോധ്യമുണ്ടെങ്കിൽ അതുതന്നെ നിയ്യത്തായി മതിയാകുന്നതാണ്. നിയ്യത്ത് പ്രത്യേകം നാവുകൊണ്ട് മൊഴിയൽ നിർബന്ധമില്ല. 

ഒരാൾ ഇടയത്താഴത്തിനു വേണ്ടി ദിവസവും സാധനങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതും അല്ലെങ്കിൽ ദിവസവും ഇടയത്താഴം പാചകം ചെയ്യുന്നത് പോലും നിയ്യത്തിന്റെ സ്ഥാനത്താണ്. نويت صوم غدا എന്ന് തുടങ്ങുന്ന സാധാരണയായി ഇമാമുമാർ പറഞ്ഞു കൊടുക്കാനുള്ള ഈ നിയ്യത്തിന്റെ വാചകം ഹദീസിൽ സ്ഥിരപ്പെട്ടതല്ല. അറബിയിൽ അതങ്ങനെ തന്നെ പറയണമെന്നും നിർബന്ധമില്ല. 30 ദിവസത്തേക്ക് വേണ്ടി ആദ്യത്തെ ദിവസത്തെ ഉദ്ദേശം മാത്രം പോരാ ഓരോ ദിവസവും പ്രത്യേകം ഉദ്ദേശവും ബോധ്യവും ഉണ്ടാകൽ നിർബന്ധമാണ്.

وَالشَّرْطُ فِيهَا: أَنْ يَعْلَمَ بِقَلْبِهِ أَيَّ صَوْمٍ يَصُومُهُ. قَالَ الْحَدَّادِيُّ: وَالسُّنَّةُ أَنْ يَتَلَفَّظَ....(قَوْلُهُ: وَالشَّرْطُ فِيهَا إلَخْ) أَيْ فِي النِّيَّةِ الْمُعَيَّنَةِ لَا مُطْلَقًا؛ لِأَنَّ مَا لَا يُشْتَرَطُ لَهُ التَّعْيِينُ يَكْفِيه أَنْ يَعْلَمَ بِقَلْبِهِ أَنْ يَصُومَ فَلَا مُنَافَاةَ بَيْنَ مَا هُنَا وَمَا قَدَّمْنَاهُ عَنْ الِاخْتِيَارِ وَأَفَادَ ح: أَنَّ الْعِلْمَ لَازِمُ النِّيَّةِ الَّتِي هِيَ نَوْعٌ مِنْ الْإِرَادَةِ إذْ لَا يُمْكِنُ إرَادَةُ شَيْءٍ إلَّا بَعْدَ الْعِلْمِ بِهِ (قَوْلُهُ: وَالسُّنَّةُ) أَيْ سُنَّةُ الْمَشَايِخِ لَا النَّبِيِّ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - لِعَدَمِ وُرُودِ النُّطْقِ بِهَا عَنْهُ ح (قَوْلُهُ: أَنْ يَتَلَفَّظَ بِهَا) فَيَقُولُ: نَوَيْت أَصُومُ غَدًا أَوْ هَذَا الْيَوْمَ إنْ نَوَى نَهَارًا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ فَرْضِ رَمَضَانَ سِرَاجٌ

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٣٨٠/٢]

وَالنِّيَّةُ مَعْرِفَتُهُ بِقَلْبِهِ أَنْ يَصُومَ كَذَا فِي الْخُلَاصَةِ، وَمُحِيطِ السَّرَخْسِيِّ. وَالسُّنَّةُ أَنْ يَتَلَفَّظَ بِهَا كَذَا فِي النَّهْرِ الْفَائِقِ. ثُمَّ عِنْدَنَا لَا بُدَّ مِنْ النِّيَّةِ لِكُلِّ يَوْمٍ فِي رَمَضَانَ كَذَا فِي فَتَاوَى قَاضِي خَانْ. وَالتَّسَحُّرُ فِي رَمَضَانَ نِيَّةٌ ذَكَرَهُ نَجْمُ الدِّينِ النَّسَفِيُّ

[مجموعة من المؤلفين، الفتاوى الهندية، ١٩٥/١]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ഞാൻ ഖത്തറിലാണ്. ഇന്ന് രാത്രി നാട്ടിലേക്ക് വരുന്നു. ഇവിടെ ഇപ്പോൾ പിറ കണ്ടു നാളെ നോമ്പാണ്. രാവിലെ അഞ്ചുമണി സമയത്ത് നാട്ടിലെത്തിച്ചേരും അപ്പൊൾ ഞാൻ ഖത്തറിൽ പിറ കണ്ടു എന്ന നിലക്ക് നോമ്പ് പിടിക്കണോ നാട്ടിൽ പിറ കണ്ടിട്ടുമില്ലല്ലോ

 

ഖത്തറിൽ പിറ കണ്ടു എന്ന വിവരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം യാത്ര തിരിക്കുകയും സുബഹ് സ്വദിക്കിന് മുമ്പ് നാട്ടിൽ എത്തി ചേരുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ കേരളത്തിൽ പിറ കാണാത്തതിനാൽ തന്നെ നോമ്പ് പിടിക്കേണ്ടതില്ല. ഫജ്റ് പ്രവേശിക്കുന്ന സമയത്ത് ഒരാൾ ഏത് പ്രദേശത്താണോ ഉള്ളത് ആ പ്രദേശത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ചന്ദ്രപിറ വിധിയാണ് ബാധകമാവുക. സുബഹ് സ്വദിക്കിന് മുമ്പ് നാട്ടിലെത്തുന്നതിനാലും  നാട്ടിൽ പിറ കാണാത്തതിനാലും ആ വ്യക്തി ശഅബാനിൽ തന്നെയാണ്  നിലകൊള്ളുന്നത്.

[تَنْبِيهٌ] : لَوْ صَامَ رَائِي هِلَالِ رَمَضَانَ وَأَكْمَلَ الْعِدَّةَ لَمْ يُفْطِرْ إلَّا مَعَ الْإِمَامِ لِقَوْلِهِ - عَلَيْهِ الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ - «صَوْمُكُمْ يَوْمَ تَصُومُونَ وَفِطْرُكُمْ يَوْمَ تُفْطِرُونَ» رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَغَيْرُهُ وَالنَّاسُ لَمْ يُفْطِرُوا فِي مِثْلِ هَذَا الْيَوْمِ فَوَجَبَ أَنْ لَا يُفْطِرَ نَهْرٌ

[ابن عابدين ,الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار) ,2/384]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ഗർഭിണിക്ക് ആദ്യത്തെ മൂന്നുമാസത്തിൽ ഉള്ളിൽ ചെയ്യുന്ന സ്കാനിങ് കൊണ്ട് നോമ്പ് മുറിയുമോ

 

ഗുഹ്യത്തിലൂടെ ഉള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിച്ച് ചെയ്യുന്ന (transvaginal scan) സ്കാനിലൂടെ നോമ്പ് മുറിയുന്നതാണ്. കാരണം ഉള്ളിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിക്കുന്ന സ്കാനിങ് ഉപകരണത്തിൽ ഫ്രിക്ഷൻ (ഘർഷണം) കുറക്കാൻ ജെല്ല് പുരട്ടിയാണ് പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നത്. അതിനാൽ ജെല്ലിന്റെ നനവ് ഉള്ളിലാവുന്നത് മൂലം നോമ്പ് മുറിയുന്നതാണ്. ഉപകരണത്തിൽ ജെല്ല് പുരട്ടാതെയാണ് പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നതെങ്കിൽ നോമ്പ് മുറിയില്ല. സാധാരണയായി ജെല്ല് പുരട്ടാതെ ചെയ്യാറില്ല എന്നാണ് ലഭിച്ച അറിവ്.

وَلَوْ أَدْخَلَ أُصْبُعَهُ فِي اسْتِهِ أَوْ الْمَرْأَةُ فِي فَرْجِهَا لَا يَفْسُدُ، وَهُوَ الْمُخْتَارُ إلَّا إذَا كَانَتْ مُبْتَلَّةً بِالْمَاءِ أَوْ الدُّهْنِ فَحِينَئِذٍ يَفْسُدُ لِوُصُولِ الْمَاءِ أَوْ الدُّهْنِ هَكَذَا فِي الظَّهِيرِيَّةِ

[مجموعة من المؤلفين ,الفتاوى الهندية ,1/204]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ബ്ലഡ് കയറ്റിയാലോ , ഡയാലിസിസ് ചെയ്താലോ , ബ്ലഡ്‌ ദാനം ചെയ്താലോ ,കോട്ടൺ ബഡ്സ് ചെവിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ച് വൃത്തിയാക്കിയാലോ നോമ്പ് മുറിയുമോ

 

• നോമ്പ് മുറിയില്ല
• നോമ്പ് മുറിയില്ല.
• നോമ്പ് മുറിയില്ല
• നോമ്പ് മുറിയില്ല. എന്നാൽ ബഡ്‌സിൽ നനവോ എണ്ണമയമോ ഉണ്ടെങ്കിൽ നോമ്പ് മുറിയുന്നതാണ്.

لأنه أثر داخل من المسام الذي هو خلل البدن، و المفطر إنما هو الداخل من المنافذ للإتفاق على أن من اغتسل في ماء فوجد برده في باطنه أنه لايفطر، و إنما كره الإمام

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٣٩٥/٢]

لو ‌حك ‌أذنه بعود ثم أخرجه وعليه درن ثم أدخله ولو مرارا ........ (لم يفطر)

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٣٩٦/٢]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

സാധാരണ സുബഹി ബാങ്ക് കഴിഞ്ഞ് മുക്കാൽ മണിക്കൂറിനു ശേഷമാണ് ജമാഅത്ത് നിസ്കാരം നടക്കുക. റമളാനിൽ മാത്രം ബാങ്ക് വിളിച്ച് പെട്ടെന്ന് തന്നെ ഉദാ: 15 മിനിറ്റ് കഴിഞ്ഞു ജമാഅത് നിസ്കാരം നിർവഹിക്കുന്നതിന്റെ വിധിയെന്ത്

റമളാൻ മാസത്തിൽ ഫജ്ർ നിസ്കാരം ആദ്യ സമയത്തുതന്നെ തന്നെ നിർവഹിക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്.കാരണം എല്ലാവരും ഇടയത്താഴം കഴിച്ച് നേരെത്തെ തന്നെ ജമാഅത് നിസ്കാരത്തിനായി തയ്യാറാകുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാവർക്കും ജമാഅത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ സാധിക്കുന്നതും ജമാഅത്ത് കൂടുതൽ വലുതാകുകയും ചെയ്യും.

 സാധാരണപോലെ ജമാഅത്ത് വൈകിപ്പിച്ചാൽ ഒരുപക്ഷേ ആളുകൾ ഉറങ്ങിപ്പോകാനും അവർക്ക് ജമാഅത്ത് നഷ്ടപ്പെടാനും സാധ്യതയുണ്ട്.

അതിനാൽ റമളാനിൽ ഫജ്റ് ജമാഅത്ത് ആദ്യ സമയത്തുതന്നെ നിർവഹിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.

عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ حَدَّثَهُ: أَنَّهُمْ تَسَحَّرُوا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ثُمَّ قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ. قُلْتُ: كَمْ بَيْنَهُمَا؟ قَالَ: قَدْرُ خَمْسِينَ أَوْ سِتِّينَ آيَةً

صحيح البخاري (1/119)

فَلَوِ اجْتَمَعَ النَّاسُ الْيَوْمَ أَيْضًا فِي التَّغْلِيسِ لَقُلْنَا بِهِ أَيْضًا، كَمَا فِي «مَبْسُوطِ السَّرَخْسِيِّ» فِي بَابِ التَّيَمُّمِ: أَنَّهُ يُسْتَحَبُّ التَّغْلِيسُ فِي الْفَجْرِ، وَالتَّعْجِيلُ فِي الظُّهْرِ إِذَا اجْتَمَعَ النَّاسُ

فيض الباري على صحيح البخاري (2/177)

قَوْلُهُ: (كُنْتُ أَتَسَحَّرُ فِي أَهْلِي، ثُمَّ تَكُونُ السُّرْعَةُ بِي أَنْ أُدْرِكَ صَلَاةَ الْفَجْرِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ). وَلَعَلَّ هَذَا التَّغْلِيسَ كَانَ فِي رَمَضَانَ خَاصَّةً، وَهَكَذَا يَنْبَغِي عِنْدَنَا إِذَا اجْتَمَعَ النَّاسُ، وَعَلَيْهِ الْعَمَلُ فِي دَارِ الْعُلُومِ بِدِيُوبَنْدَ مِنْ عَهْدِ الْأَكَابِرِ.

 فيض الباري على صحيح البخاري (2/178)

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

മസ്ബൂഖ് എപ്പോഴാണ് സനാഅ് ഓതേണ്ടത്

 

ഏതെങ്കിലും റകഅത് നഷ്ടപ്പെട്ട് ജമാഅത് നിസ്കാരത്തിൽ ചേർന്ന മസ്ബൂഖ് ഏത് റകഅതിലാണോ ഇമാമിന്റെ പിന്നിൽ കൂടിയത് ആ റകഅത്തിൽ അഥവാ കൈ കെട്ടിയ ഉടനെ സനാഅ് ഓതരുത്.

ഇമാം സലാം വീട്ടിയ ശേഷം മസ്ബൂഖ് ബാക്കിയുള്ള നിസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കാൻ എഴുന്നേൽക്കുമ്പോൾ ആദ്യമായി സനാആണ് ഓതേണ്ടത്.

എങ്കിലും ചേരുന്ന റകഅതിൽ തന്നെ സനാഅ് ഓതിയാലും നിസ്കാരം ഫാസിദ് ആകുകയില്ല. സ്വഹീഹ് ആകുന്നതാണ്.

المسبوق من لم يدرك الركعة الأولى مع الإمام وله أحكام كثيرة، كذا في البحر الرائق (منها) أنه إذا أدرك الإمام في القراءة في الركعة التي يجهر فيها لايأتي بالثناء، كذا في الخلاصة، هو الصحيح، كذا في التجنيس، وهو الأصح، هكذا في الوجيز للكردري، سواء كان قريبًا أو بعيدًا أو لا يسمع لصممه، هكذا في الخلاصة، فإذا قام إلى قضاء ما سبق يأتي بالثناء ويتعوذ للقراءة، كذا في فتاوى قاضي خان والخلاصة والظهيرية،وفي صلاة المخافتة يأتي به، هكذا في الخلاصة

[مجموعة من المؤلفين، الفتاوى الهندية، ٩٠/١]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

മഗ്രിബിന്റെ ജമാഅത്തിൽ രണ്ട് റക്അത്തുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ഇമാം സലാം വീട്ടതിനുശേഷം എങ്ങനെയാണ് മസ്ബൂഖ് നിസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കേണ്ടത്

 

മഗ്രിബ് ഫർള് നിസ്കാരത്തിൽ രണ്ട് റകഅതുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ഇമാം സലാം വീട്ടിയ ശേഷം എഴുന്നേറ്റു നിന്ന് ആദ്യം സനാഅ് ഓതുക. തുടർന്ന് അഊദും ബിസ്മിയും ഓതിയ ശേഷം ഫാത്തിഹയും സൂറത്തും ഓതുക. റുകൂഅ് സുജൂദ് ചെയ്യുക. തുടർന്ന് ഇരുന്നു അതഹിയ്യാത് മാത്രം ഓതുക. വീണ്ടും എഴുന്നേൽക്കണം. ബിസ്മിയും ഫാത്തിഹയും സൂറത്തും ഓതി റുകൂഅ് സുജൂദ് ചെയ്യുക. തുടർന്ന് അതഹിയ്യാത്, സ്വലാത്ത്, ദുആ ഓതി സലാം വീട്ടുക.

(وَمِنْهَا) أَنَّهُ يَقْضِي أَوَّلَ صَلَاتِهِ فِي حَقِّ الْقِرَاءَةِ وَآخِرَهَا فِي حَقِّ التَّشَهُّدِ حَتَّى لَوْ أَدْرَكَ رَكْعَةً مِنْ الْمَغْرِبِ قَضَى رَكْعَتَيْنِ وَفَصَلَ بِقَعْدَةٍ فَيَكُونُ بِثَلَاثِ قَعَدَاتٍ وَقَرَأَ فِي كُلٍّ فَاتِحَةً وَسُورَةً وَلَوْ تَرَكَ الْقِرَاءَةَ فِي إحْدَاهُمَا تَفْسُدُ

[مجموعة من المؤلفين ,الفتاوى الهندية ,1/92]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ഫിദ്യ കൊടുക്കാന്‍ ശേഷി ഇല്ലാത്ത ആള്‍ക്ക് എന്താണ് ചെയ്യുക ?

 

ഫിദ്യ നൽകാൻ സാമ്പത്തിക ശേഷിയില്ലാത്തവർ അല്ലാഹുവിനോട് ആത്മാർത്ഥമായി ഇസ്തിഗ്ഫാർ ചെയ്യുക. പിന്നീട് ജീവിതത്തിലെ ഏതെങ്കിലും ഘട്ടത്തിൽ ഖളാ വീട്ടാനുള്ള ആരോഗ്യം ലഭിച്ചാൽ ഫിദ്യ നൽകിയാലും ഇല്ലെങ്കിലും നഷ്ടപ്പെട്ട നോമ്പുകളുടെ ഖളാ നിർബന്ധമായിരിക്കും.

وَلِأَنَّ الْفِدْيَةَ لَا تَجُوزُ إلَّا عَنْ صَوْمٍ هُوَ أَصْلٌ بِنَفْسِهِ لَا بَدَلٌ عَنْ غَيْرِهِ فَجَازَتْ عَنْ رَمَضَانَ وَقَضَائِهِ وَالنَّذْرِ حَتَّى لَوْ نَذَرَ صَوْمَ الْأَبَدِ فَضَعُفَ عَنْ الصَّوْمِ لِاشْتِغَالِهِ بِالْمَعِيشَةِ لَهُ أَنْ يُطْعِمَ وَيُفْطِرَ؛ لِأَنَّهُ اسْتَيْقَنَ أَنْ لَا يَقْدِرَ عَلَى قَضَائِهِ وَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَى الْإِطْعَامِ لِعُسْرَتِهِ يَسْتَغْفِرُ اللَّ

[ابن نجيم ,البحر الرائق شرح كنز الدقائق ومنحة الخالق وتكملة الطوري ,2/308]

(وَلِلشَّيْخِ الْفَانِي الْعَاجِزِ عَنْ الصَّوْمِ الْفِطْرُ وَيَفْدِي) وُجُوبًا وَلَوْ فِي أَوَّلِ الشَّهْرِ وَبِلَا تَعَدُّدِ فَقِيرٍ كَالْفِطْرَةِ لَوْ مُوسِرًا وَإِلَّا فَيَسْتَغْفِرُ اللَّهَ

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٤٢٧/٢]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

മഹ്റമില്ലാതെ സ്ത്രീകളുടെ കൂടെ ഉംറക്ക് പോകുന്നതിന്റെ വിധി ? ഉംറ/ ഹജ്ജ് ഗ്രൂപ്പുകാർ അവരെ കൊണ്ടുപോകുന്നതിന്റെ വിധി എന്താണ്?

 

ഹജ്ജിനും ഉംറക്കും ഭർത്താവൊ  മഹ്റമായ പുരുഷനോ കൂടെ ഉണ്ടായിരിക്കൽ സ്ത്രീകൾക്ക് നിർബന്ധമാണ്. സാമ്പത്തികവും ആരോഗ്യവുമുള്ള ഒരു സ്ത്രീക്ക് മഹ്റം ഇല്ലാത്ത  സാഹചര്യത്തിൽ ഹജ്ജ് തന്നെ നിർബന്ധമില്ല. ഹജ്ജിന് പോകലും അനുവദനീയമല്ല. ഹജ്ജിന് പോകാനുള്ള സാമ്പത്തിക ശേഷിയില്ലാത്ത മഹ്റമായ ഒരാളുണ്ടെങ്കിൽ അയാളുടെ ചിലവ്  സാമ്പത്തികശേഷിയുള്ള സ്ത്രീ വഹിച്ച് ഹജ്ജ് ചെയ്യണം.

മഹ്റമില്ലാതെ സ്ത്രീകളുടെ ഗ്രൂപ്പിന്റെ കൂട്ടത്തിലും ഉംറയ്ക്ക് പോകൽ അനുവദനീയമല്ല. 77.24 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ മഹറം ഇല്ലാതെ യാത്ര ചെയ്യൽ സ്ത്രീകളുടെ സംഘത്തോടൊപ്പം ആണെങ്കിലും ശരി അനുവദനീയമല്ല.

മഹ്റം ഇല്ലാതെ ഹജ്ജ് ഉംറയും നിർവഹിച്ചാൽ ശരിയാകുമെങ്കിലും സ്ത്രീയുടെ മേൽ പാപമുണ്ടായിരിക്കും. ഇങ്ങനെ പോകുന്നവർക്കും അവർക്ക് ഒത്താശ ചെയ്തു കൊടുക്കുന്നവർക്കും അതിന്റേതായ കുറ്റം ഉണ്ടായിരിക്കും.

ഇന്ന് ഒട്ടുമിക്ക ഗ്രൂപ്പുകളും ഇതിനെ ഒരു കേവല ബിസിനസ് ആക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. മഹറമില്ലാതെ യാത്ര ചെയ്യൽ, അന്യസ്ത്രീ പുരുഷന്മാർ ഇടകലരൽ, എല്ലാവരും കൂടി നിന്ന് ഫോട്ടോ വീഡിയോ എടുക്കൽ തുടങ്ങിയ ഒരുപാട് പാപങ്ങളും വഹിച്ചു കൊണ്ടാണ് അധിക സംഘങ്ങളും  ഉംറക്ക് പോകുന്നത്. ഇവിടെ സൂക്ഷ്മത പുലർത്തുന്നില്ല എന്ന് മാത്രമല്ല ഫോട്ടോയും വീഡിയോയും മുഖേന പാപങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിനൊക്കെ  ഉത്തരവാദികൾ അല്ലാഹുവിങ്കൽ മറുപടി പറയേണ്ടി വരും എന്ന് ഓർമ്മവേണം.

ഷാഫി മദ്ഹബ് പിന്തുടരൽ

ഷാഫി മദ്ഹബിൽ വിശ്വസ്തരായ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം പോകൽ അനുവദനീയമാണ്. അതിനാലാണ് കൊണ്ടുപോകുന്നത് എന്ന് വാദിക്കുന്നവരുണ്ട്. തോന്നുന്ന മുറക്ക് ഏതെങ്കിലും മദ്ഹബിൽ നിന്ന് മസ്അല എടുത്ത് കളിക്കാനുള്ള കളിപ്പാട്ടമല്ല ദീൻ. അത്തരമൊരു കടമെടുക്കൽ ഹനഫി മദ്ഹബിൽ അനുവദനീയമല്ല. അതിന് യാതൊരു സാധുതയുമില്ല. 

ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്

ഷാഫി മദ്ഹബിൽ ജീവിതത്തിൽ ഒരു ഉംറ നിർവഹിക്കൽ നിർബന്ധമാണ്. നിർബന്ധമായ ഉംറ നിർവഹിക്കാനാണ് മേൽപ്പറഞ്ഞ മസ്അല. സുന്നത്തായ ഉംറകൾക്ക് മഹറം ഉണ്ടാവൽ ഷാഫി മദ്ഹബിലും നിർബന്ധമാണ്. ഹനഫി മദ്ഹബിൽ ഉംറ നിർബന്ധമില്ല സുന്നത്ത് മാത്രമാണ്. ഇതിൽ നിന്നു തന്നെ ഷാഫി മസ്അലയിലെ ഇളവിന്റെ പശ്ചാത്തലം മനസ്സിലാക്കാം. ഇത്തരത്തിൽ മദ്ഹബുകളെ കളിപ്പാട്ടം ആക്കുന്നവർ മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് വ്യക്തി ലാഭത്തിനുവേണ്ടി അല്ലാഹുവിനെയും അല്ലാഹുവിന്റെ ദീനിനെയുമാണ് കരുവാക്കുന്നത്. 

(وَأَمَّا) الَّذِي يَخُصُّ النِّسَاءَ فَشَرْطَانِ: أَحَدُهُمَا أَنْ يَكُونَ مَعَهَا زَوْجُهَا أَوْ مَحْرَمٌ لَهَا، فَإِنْ لَمْ يُوجَدْ أَحَدُهُمَا لَا يَجِبُ عَلَيْهَا الْحَجُّ. وَهٰذَا عِنْدَنَا، وَعِنْدَ الشَّافِعِيِّ هٰذَا لَيْسَ بِشَرْطٍ، وَيَلْزَمُهَا الْحَجُّ، وَالْخُرُوجُ مِنْ غَيْرِ زَوْجٍ وَلَا مَحْرَمٍ إِذَا كَانَ مَعَهَا نِسَاءٌ فِي الرِّفْقَةِ ثِقَاتٌ، وَاحْتَجَّ بِظَاهِرِ قَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿وَلِلّٰهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا﴾ [آلِ عِمْرَانَ: ٩٧]

وَخِطَابُ النَّاسِ يَتَنَاوَلُ الذُّكُورَ وَالْإِنَاثَ بِلَا خِلَافٍ، فَإِذَا كَانَ لَهَا زَادٌ وَرَاحِلَةٌ كَانَتْ مُسْتَطِيعَةً، وَإِذَا كَانَ مَعَهَا نِسَاءٌ ثِقَاتٌ يُؤْمَنُ الْفَسَادُ عَلَيْهَا، فَيَلْزَمُهَا فَرْضُ الْحَجِّ

(وَلَنَا) مَا رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمَا عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «أَلَا لَا تَحُجَّنَّ امْرَأَةٌ إِلَّا وَمَعَهَا مَحْرَمٌ»، وَعَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ: «لَا تُسَافِرُ امْرَأَةٌ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا وَمَعَهَا مَحْرَمٌ أَوْ زَوْجٌ»؛ وَلِأَنَّهَا إِذَا لَمْ يَكُنْ مَعَهَا زَوْجٌ وَلَا مَحْرَمٌ لَا يُؤْمَنُ عَلَيْهَا؛ إِذِ النِّسَاءُ لَحْمٌ عَلَى وَضَمٍ إِلَّا مَا ذُبَّ عَنْهُ، وَلِهٰذَا لَا يَجُوزُ لَهَا الْخُرُوجُ وَحْدَهَا. وَالْخَوْفُ عِنْدَ اجْتِمَاعِهِنَّ أَكْثَرُ، وَلِهٰذَا حُرِّمَتِ الْخَلْوَةُ بِالْأَجْنَبِيَّةِ، وَإِنْ كَانَ مَعَهَا امْرَأَةٌ أُخْرَى، وَالْآيَةُ لَا تَتَنَاوَلُ النِّسَاءَ حَالَ عَدَمِ الزَّوْجِ وَالْمَحْرَمِ مَعَهَا؛ لِأَنَّ الْمَرْأَةَ لَا تَقْدِرُ عَلَى الرُّكُوبِ وَالنُّزُولِ بِنَفْسِهَا، فَتَحْتَاجُ إِلَى مَنْ يُرَكِّبُهَا وَيُنَزِّلُهَا، وَلَا يَجُوزُ ذٰلِكَ لِغَيْرِ الزَّوْجِ وَالْمَحْرَمِ، فَلَمْ تَكُنْ مُسْتَطِيعَةً فِي هٰذِهِ الْحَالَةِ، فَلَا يَتَنَاوَلُهَا النَّصُّ.

(بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع 2/123)

أَمَّا النَّفَلُ فَلَيْسَ لَهَا الْخُرُوجُ لَهُ مَعَ نِسْوَةٍ، وَإِنْ كَثُرْنَ حَتَّى يَحْرُمَ عَلَى الْمَكِّيَّةِ التَّطَوُّعُ بِالْعُمْرَةِ مِنْ التَّنْعِيمِ مَعَ النِّسَاءِ

[ابن حجر الهيتمي ,تحفة المحتاج في شرح المنهاج وحواشي الشرواني والعبادي ,4/25]

وحاصل المعنى حرمة الإعانة على المعصية، ولكن العون والإعانة والتسبب لامرشي واسع يضيق عنه دائرة الحصر، ولها درجات متفاتة قربا وبعدا، فإطلاق الحرمة على جميعها مطلقا يلحق بتكليف مالا يطاق، فأن مكاسب الإنسان كلها ينتفع بها كل إنسان برهم وفاجرهم، ولا يمكن التحرز عنه ألا ترى؟ أن من صنع ثوبا أو أوانيا أو شيئا آخر من الحوائج الإنسانية، لا بد أن ينتفع به برهم وفاجرهم ، وحينند لابد من تفصيل في الكلام قد تصدى له الفقهاء رحمهم الله تعالى .

فتنقيح الضابطة في هذا الباب على مأمن به على ربي :أن الإعانة على المعصية حرام مطلقا بنص القرآن، أعنى قوله تعالى " ولا تعاونوا على الإثم والعدوان"، وقوله تعالى فلن أكون ظهيرا للمجرمين "، ولكن الإعانة حقيقة هي ما قامت المعصية بعين فعل المعين ولا يتحقق إلا بنية الإعانة أو التصريح بها أو تعينها في استعمال هذا الشيئ بحيث لا يحتمل غير المعصية، وما لم تقع المعصية بعينه لم يكن من الإعانة حقيقة، بل من التسبب، ومن أطلق عليه لفظ الإعانة فقد تجوز لكونه صورة إعانة كما مر من السير الكبير .

ثم السبب ان كان سببا محركا وداعيا إلى المعصية فالتسبب فيه حرام كالإعانة على المعصیة بنص القرآن كقوله تعالى: " لاتسبوا الذين يدعون من دون الله "، وقوله تعالى " فلا يخضعن بالقول ". وقوله تعالى " لا تبرجن " الآية، وان لم يكن محركا و داعيا، بل موصلا محضا، وهو مع ذلك سبب قريب بحيث لا يحتاج في اقامة المعصية به إلى احداث صنعة من الفاعل كبيع السلاح من اهل الفتنة وبيع العصير ممن يتخذه خمرا وبيع الأمرد من يعصي به وإجارة البيت ممن يبيع فيه الخمر و يتخذها كنيسة أو بيت نار و أمثالها، فكله مكروه تحريما بشرط ان يعلم به البائع والأجر من دون تصريح به باللسان، فانه إن لم يعلم كان معذورا، وإن علم كان داخلا في الإعانة المحرمة، وإن كان سببا بعيدا بحيث لا يقضي إلى المعصية على حالته الموجودة، بل يحتاج إلى إحداث صنعة فيه كبيع الحديد من اهل الفتنة وأمثالها فتكره تنزیها."

(تفصيل الكلام في مسئلة الإعانة على الحرام، ج:2، ص: 439 إلى 453، ط: مكتبة دار العلوم)

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

വല്ല്യഉപ്പയുടെ (പിതാവിന്റെ പിതാവ്) സഹോദരന്റെ മകന്റെ കൂടെ എനിക്ക് ഉംറക്ക് പോകൽ അനുവദനീയമാണോ

 

പിതാവിന്റെ വാപ്പയുടെ സഹോദൻ മഹ്റമാണ്. എന്നാൽ പിതാവിന്റെ വാപ്പയുടെ സഹോദരന്റെ മകൻ മഹ്റമല്ല. അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒപ്പം ഉംറയ്ക്ക് പോകാൻ അനുവദനീയമല്ല. കാരണം 77 കിലോമീറ്ററിനെക്കാൾ കൂടുതൽ ദൂരമുള്ള യാത്രയ്ക്ക് മഹറമോ ഭർത്താവോ കൂടെ ഉണ്ടായിരിക്കൽ സ്ത്രീകൾക്ക് നിർബന്ധമാണ്. മഹ്റം ഇല്ലാതെ  ഉംറ സ്വഹീഹ് ആകുമെങ്കിലും സ്ത്രീക്ക് പാപമുണ്ടായിരിക്കും.

اعْلَمْ أَنَّ الْمُحَرَّمَاتِ أَنْوَاعٌ النَّوْعُ الْأَوَّلُ الْمُحَرَّمَاتُ بِالنَّسَبِ وَهُنَّ أَنْوَاعٌ فُرُوعُهُ وَأُصُولُهُ وَفُرُوعُ أَبَوَيْهِ وَإِنْ نَزَلُوا وَفُرُوعُ أَجْدَادِهِ وَجَدَّاتِهِ إذَا انْفَصَلُوا بِبَطْنٍ وَاحِدٍ، وَالنَّوْعُ الثَّانِي: الْمُحَرَّمَاتُ بِالْمُصَاهَرَةِ، وَهُنَّ أَنْوَاعٌ أَرْبَعَةٌ فُرُوعُ نِسَائِهِ الْمَدْخُولِ بِهِنَّ وَأُصُولُهُنَّ وَحَلَائِلُ فُرُوعِهِ وَحَلَائِلُ أُصُولِهِ وَالنَّوْعُ الثَّالِثُ الْمُحَرَّمَاتُ بِالرَّضَاعِ وَأَنْوَاعُهُنَّ كَالنَّسَبِ وَالنَّوْعُ الرَّابِعُ حُرْمَةُ الْجَمْعِ، وَهِيَ أَنْوَاعٌ حُرْمَةُ الْجَمْعِ بَيْنَ الْمَحَارِمِ، وَحُرْمَةُ الْجَمْعِ بَيْنَ الْأَجْنَبِيَّاتِ كَالْجَمْعِ بَيْنَ الْخَمْسِ أَوْ بَيْنَ الْحُرَّةِ وَالْأَمَةِ، وَالْحُرَّةُ مُتَقَدِّمَةٌ، وَالنَّوْعُ الْخَامِسُ: الْمُحَرَّمَةُ لِحَقِّ الْغَيْرِ كَمَنْكُوحَةِ الْغَيْرِ وَمُعْتَدَّتِهِ وَالْحَامِلِ بِثَابِتِ النَّسَبِ، وَالنَّوْعُ السَّادِسُ الْمُحَرَّمَةُ لِعَدَمِ دِينٍ سَمَاوِيٍّ كَالْمَجُوسِيَّةِ وَالْمُشْرِكَةِ، وَالنَّوْعُ السَّابِعُ الْمُحَرَّمَةُ لِلتَّنَافِي كَنِكَاحِ السَّيِّدَةِ مَمْلُوكَهَا

[الزيلعي ، فخر الدين ,تبيين الحقائق شرح كنز الدقائق وحاشية الشلبي ,2/101]

وَأَمَّا) الَّذِي يَخُصُّ النِّسَاءَ فَشَرْطَانِ: أَحَدُهُمَا أَنْ يَكُونَ مَعَهَا زَوْجُهَا أَوْ مَحْرَمٌ لَهَا فَإِنْ لَمْ يُوجَدْ أَحَدُهُمَا لَا يَجِبُ عَلَيْهَا الْحَجُّ.وَهَذَا عِنْدَنَا، وَعِنْدَ الشَّافِعِيِّ هَذَا لَيْسَ بِشَرْطٍ، وَيَلْزَمُهَا الْحَجُّ، وَالْخُرُوجُ مِنْ غَيْرِ زَوْجٍ، وَلَا مَحْرَمٍ إذَا كَانَ مَعَهَا نِسَاءٌ فِي الرُّفْقَةِ ثِقَاتٌ، 

[الكاساني ,بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع ,2/123]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ഒരാൾ സ്ഥിരമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പത്തര പവൻ വരെയുള്ള സ്വർണാഭരണത്തിന് സക്കാത്ത് കൊടുക്കേണ്ടത് ഉണ്ടോ

 

15 പവൻ സ്വർണാഭരണം ഉള്ള ഒരു വ്യക്തി പത്തര പവൻ പിഴിച്ച് നാലര പവന്റെ രണ്ടര ശതമാനം സക്കാത്ത് നൽകിയാൽ മതിയാകുമോ 

87.48 ഗ്രാം സ്വർണം അല്ലെങ്കിൽ 612.36 ഗ്രാം വെള്ളി ഒരാളുടെ ഉടമസ്ഥതയിൽ ഒരു വർഷം ഉണ്ടായാൽ  സകാത്ത് നിർബന്ധമാകും. ആഭരണമാകട്ടെ അല്ലാത്തതാകട്ടെ ഉപയോഗിക്കുന്നതാകട്ടെ അല്ലാത്തതാകട്ടെ യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ല. പക്കലുള്ള മുഴുവൻ സ്വർണ്ണത്തിന്റെയും രണ്ടര ശതമാനം അഥവാ (1/40) സകാതായി നൽകൽ നിർബന്ധമാണ്.

وَفِي كُلِّ عِشْرِينَ مِثْقَالٍ ذَهَبٍ نِصْفُ مِثْقَالٍ، مَضْرُوبًا كَانَ أَوْ لَمْ يَكُنْ، مَصُوغًا أَوْ غَيْرَ مَصُوغٍ، حُلِيًّا كَانَ لِلرِّجَالِ أَوْ لِلنِّسَاءِ، تِبْرًا كَانَ أَوْ سَبِيكَةً، كَذَا فِي الْخُلَاصَةِ. وَيُعْتَبَرُ فِيهِمَا أَنْ يَكُونَ الْمُؤَدَّى قَدْرَ الْوَاجِبِ وَزْنًا، وَلَا يُعْتَبَرُ فِيهِ الْقِيمَةُ عِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ وَأَبِي يُوسُفَ رَحِمَهُمَا اللَّهُ تَعَالَى

(الْفَتَاوَى الْهِنْدِيَّةُ 1/178-179، )

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

നോമ്പിന്റെ ഫിദ്യ എത്രയാണ്? എങ്ങനെയാണ്? ആർക്കാണ് നൽക്കേണ്ടത്?

 

ഓരോ നോമ്പിനും പകരമായി അര സ്വാഅ് അതായത് ഒരു ഫിത്ർ സകാത്തിന്റെ അളവിന് (1.633 ഗ്രാം) തുല്യമായി ധാന്യം നൽകലാണ് ഫിദ്യ. സകാത്തിന് അർഹരായ മുസ്ലിമീങ്ങളായ സാധുക്കൾക്കാണ് ഫിദ്യ നൽക്കേണ്ടത്. തുല്യമായ വിലയ്ക്ക് ആനുപാതികമായ എന്തു വസ്തുക്കളും ഫിദ്യയായി നൽകാവുന്നതാണ്. മാർക്കറ്റ് വില പണമായി നൽകലാണ് ശ്രേഷ്ഠത.

يُعْطَى لِكُلِّ صَلَاةٍ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ) كَالْفِطْرَةِ وَكَذَا حُكْمُ الْوِتْرِ) وَالصَّوْمِ.....(قَوْلُهُ نِصْفَ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ) أَيْ أَوْ مِنْ دَقِيقِهِ أَوْ سَوِيقِهِ، أَوْ صَاعِ تَمْرٍ أَوْ زَبِيبٍ أَوْ شَعِيرٍ أَوْ قِيمَتِهِ، وَهِيَ أَفْضَلُ عِنْدَنَا لِإِسْرَاعِهَا بِسَدِّ حَاجَةِ الْفَقِيرِ

[ابن عابدين ,الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار) ,2/73]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

നോമ്പ് സമയത്ത് രക്തം ടെസ്റ്റിന് എടുത്താൽ നോമ്പ് മുറിയുമോ

 

നോമ്പ് മുറിയില്ല 

قالَ الإِمَامُ مُحَمَّدٌ رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهِ

وَقَالَ أَبُو حَنِيفَةَ: السَّعُوطُ وَالْحُقْنَةُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ يُوجِبَانِ الْقَضَاءَ وَلَا كَفَّارَةَ عَلَيْهِ، وَكَذَلِكَ مَا أُقْطِرَ فِي أُذُنِهِ، وَكَذَلِكَ كُلُّ جَائِفَةٍ أَوْ آمَّةٍ دَاوَاهَا صَاحِبُهَا بِزَيْتٍ أَوْ سَمْنٍ فَخَلَصَ إِلَى الْجَوْفِ وَالدِّمَاغِ

قُلْتُ: أَرَأَيْتَ رَجُلًا احْتَجَمَ وَهُوَ صَائِمٌ؟

قَالَ: إِنْ فَعَلَ ذَلِكَ لَمْ يَضُرَّهُ شَيْءٌ

قُلْتُ: أَفَتَكْرَهُ لَهُ أَنْ يَحْتَجِمَ؟

قَالَ: إِنْ خَافَ أَنْ يُضْعِفَهُ، فَأَحَبُّ إِلَيَّ أَنْ لَا يَفْعَلَ

(الأصل، ٢/١٩٤–٢١٢)

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

റമദാനിൽ പകൽ സമയത്ത് ഇതര മതസ്ഥർക്ക് ഫുഡ് കൊടുക്കാമോ? ഉദാ: വീട്ടിൽ ജോലിക്ക് നിൽക്കുന്ന ആൾക്കാർ

ഹനഫി മദ്ഹബിൽ കാഫിരീങ്ങൾ ഇബാദത്തിന്റെ ഫുറൂഉകളിൽ മുകല്ലഫ് (നിർബന്ധബാധ്യത ഉള്ളവർ) അല്ല. അവർക്ക് നോമ്പ് പിടിക്കേണ്ടതില്ല കുഫ്റോടുകൂടി അവരുടെ നോമ്പ് സ്വീകാര്യവുമല്ല. അതിനാൽ തന്നെ അമുസ്ലിംങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുന്നതും വിൽക്കുന്നതുമെല്ലാം അനുവദനീയമാണ്. ഒഴിവായി നിൽക്കലാണ് നല്ലത്.

وَمِنْهُم من جعل هَذِه الْمَسْأَلَة فرعا لأصل مَعْرُوف بَيْننَا وَبينهمْ أَن الشَّرَائِع عِنْدهم من نفس الْإِيمَان وهم مخاطبون بِالْإِيمَان (فيخاطبون بالشرائع وَعِنْدنَا الشَّرَائِع لَيست من نفس الْإِيمَان وهم مخاطبون بِالْإِيمَان) فَلَا يخاطبون بِالْأَدَاءِ بالشرائع الَّتِي تبتنى على الْإِيمَان مَا لم يُؤمنُوا وَهَذَا ضَعِيف أَيْضا فَإِنَّهُم مخاطبون بالعقوبات والمعاملات وَلَيْسَ شَيْء من ذَلِك من نفس الْإِيمَان أَيْضا

فَالَّذِي يَصح من الِاسْتِدْلَال لمشايخنا رَحِمهم الله على هَذَا الْمَذْهَب لفظ مَذْكُور فِي الْكتاب وَهُوَ أَن من نذر أَن يَصُوم شهرا ثمَّ ارْتَدَّ ثمَّ أسلم فَلَيْسَ عَلَيْهِ من الصَّوْم الْمَنْذُور شَيْء لِأَن الرِّدَّة تبطل كل عبَادَة وَمَعْلُوم أَنه لم يرد بِهَذَا التَّعْلِيل الْعِبَادَة المؤداة فَهُوَ مَا أدّى الْمَنْذُور بعد فَعرف أَن الرِّدَّة تبطل وجوب أَدَاء كل عبَادَة فَيكون هَذَا شبه التَّنْصِيص عَن أَصْحَابنَا أَن الْخطاب بأَدَاء الشَّرَائِع الَّتِي تحْتَمل السُّقُوط لَا يتناولهم مَا لم يُؤمنُوا 

[السرخسي ,أصول السرخسي ,1/75]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

സലഫി മസ്ജിദുകളിൽ സ്ത്രീകൾ തറാവീഹ് നിസ്‌ക്കരിക്കുന്നതിന്റെ വിധി

 

സ്ത്രീകൾക്ക് വേണ്ടി തറാവീഹ് നിസ്കാരത്തിനുള്ള ക്രമീകരണം ഇല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സലഫി പള്ളിയിൽ സ്ത്രീകൾ തറാവീഹിന് പോകുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ വളരെ അത്യാവശ്യമായി ഏതെങ്കിലും വീട്ടിൽ തറാവീഹിനുള്ള  ക്രമീകരണം ഒരുക്കേണ്ടതാണ്. സലഫി പള്ളിയിൽ ഒരു കാരണവശാലും നിസ്കാരത്തിന് പോകാൻ പാടില്ല 

എന്ത് കൊണ്ട് പോകാൻ പാടില്ല ? കാരണങ്ങൾ

പള്ളിയിൽ പോയാൽ എന്താണെങ്കിലും പറയപ്പെട്ട കറാഹത്ത് ബാധിക്കും. എന്നാൽ അവിടെ രണ്ട് കറാഹത്തുകൾ ബാധകമാകും 

• ജമാഅത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന മക്രൂഹ് തഹ്രീമി.
• അഹ്ലുസ്സുന്ന അല്ലാത്ത ഇമാമിന്റെ പിന്നിൽ നിസ്കരിക്കുന്നതിന്റെ മക്രൂഹ് തഹ്രീമി.

ക്രമീകരണം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവർ 20 റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കും സലഫി പള്ളിയിൽ പോയാൽ എട്ടായി ചുരുങ്ങും.

സ്ത്രീകൾ ഒരുപക്ഷേ അവിടെ പോകുന്നത് കാരണത്താൽ അഹ്ലുസ്സുന്നയിൽ നിന്ന് പുറത്തു പോകാൻ വരെ കാരണമാകും.

അങ്ങനെ വരുന്നതിലും നല്ലത് സ്ത്രീകൾ ഏതെങ്കിലും വീടുകളിൽ ഒരുമിച്ചുകൂടി തറാവീഹ് ഇമാമിന്റെ പിന്നിൽ നിർവഹിക്കലാണ്.

സ്ത്രീകൾ ഏതെങ്കിലും വീട്ടിൽ ഒരുമിച്ചു കൂടി ഹാഫിളിന്റെ പിന്നിൽ തറാവീഹ് നിസ്കാരം ജമാഅത്തായി നിർവഹിക്കുന്നതിന്റെ വിധി

സ്ത്രീകൾ മാത്രമായി ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് ഏതെങ്കിലും വീട്ടിൽ തറാവീഹ് നിസ്കാരം ജമാഅത്തായി നിർവഹിക്കൽ മക്രൂഹ് തഹ്രീമിയാണ്. സ്ത്രീകൾക്ക് മറ്റൊരു സ്ത്രീ ഇമാമായി നിൽക്കലും മക്രൂഹ് തഹ്രീമിയാണ്.

ഇനി ഇമാമിന് മഹ്റമായ സ്ത്രീകളും നിസ്കാരത്തിനുണ്ടെങ്കിൽ നല്ലതാണ്. സ്ത്രീകളോടൊപ്പം പുരുഷന്മാർ ഉണ്ടാകുകയും പുരുഷന്മാരുടെ സഫിന് പിന്നിൽ ശരിയായ മറ സ്ഥാപിക്കുകയും സ്ത്രീകളുടെ സഫ് മറക്ക് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയും ചെയ്യൽ അനുവദനീയമെങ്കിലും സൂക്ഷ്മതയ്ക്ക് വിരുദ്ധമാണ്.

അതിനാൽ സ്ത്രീകൾ വീട്ടിൽ തന്നെ ഉത്സാഹത്തോടും ദൃഢനിശ്ചയത്തോടും കൂടി ചെറിയ സൂറത്കൾ ഓതി തറാവീഹ് നിസ്കാരം നിർവഹിക്കുകയാണ് ഉചിതം. കറാഹത് കാരണത്താൽ നിസ്കാരത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണമായ പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്നതല്ല. പുറത്തേക്ക് പോകുന്നത് ഒഴിവാക്കണം.

അതേസമയം, പിതാവ്, മകൻ, സഹോദരൻ, സഹോദരിയുടെ മകൻ തുടങ്ങിയ മഹ്റം ബന്ധുക്കളിൽ ഒരാൾ ഇമാമായി നിൽക്കുന്നുവെങ്കിൽ, സ്ത്രീകൾക്ക് ജമാഅതായി തറാവീഹ് നമസ്കാരം നിർവഹിക്കൽ അനുവദനീയമാണ്.

സ്ത്രീകൾക്ക് വേണ്ടി തറാവീഹ് നിസ്കാരത്തിനുള്ള ക്രമീകരണം ഇല്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ സലഫി പള്ളിയിൽ സ്ത്രീകൾ തറാവീഹിന് പോകുന്ന സാഹചര്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ വളരെ അത്യാവശ്യമായി അവിടെ അതിനുള്ള ക്രമീകരണം ഒരുക്കേണ്ടതാണ്. 

കാരണങ്ങൾ

പള്ളിയിൽ പോയാൽ എന്താണെങ്കിലും പറയപ്പെട്ട കറാഹത്ത് ബാധിക്കും. എന്നാൽ അവിടെ രണ്ട് കറാഹത്തുകൾ ബാധകമാകും 

• ഒന്ന്. ജമാഅത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന മക്രൂഹ് തഹ്രീമി.
• രണ്ട്. അഹ്ലുസ്സുന്ന അല്ലാത്ത ഇമാമിന്റെ പിന്നിൽ നിസ്കരിക്കുന്നതിന്റെ മക്രൂഹ് തഹ്രീമി.

ക്രമീകരണം ഉണ്ടെങ്കിൽ അവർ 20 റക്അത്ത് നിസ്കരിക്കും സലഫി പള്ളിയിൽ പോയാൽ എട്ടായി ചുരുങ്ങും.

സ്ത്രീകൾ ഒരുപക്ഷേ അവിടെ പോകുന്നത് കാരണത്താൽ അഹ്ലുസ്സുന്നയിൽ നിന്ന് പുറത്തു പോകാൻ വരെ കാരണമാകും.

അവലംബം : ഫതാവാ ദാറുൽ ഉലൂം

(وَيُكْرَهُ حُضُورُهُنَّ الْجَمَاعَةَ) وَلَوْ لِجُمُعَةٍ وَعِيدٍ وَوَعْظٍ (مُطْلَقًا) وَلَوْ عَجُوزًا لَيْلًا (عَلَى الْمَذْهَبِ) الْمُفْتَى بِهِ لِفَسَادِ الزَّمَانِ، وَاسْتَثْنَى الْكَمَالُ بَحْثًا الْعَجَائِزَ وَالْمُتَفَانِيَةَ (كَمَا تُكْرَهُ إمَامَةُ الرَّجُلِ لَهُنَّ فِي بَيْتٍ لَيْسَ مَعَهُنَّ رَجُلٌ غَيْرُهُ وَلَا مَحْرَمٌ مِنْهُ) كَأُخْتِهِ (أَوْ زَوْجَتِهِ أَوْ أَمَتِهِ، أَمَّا إذَا كَانَ مَعَهُنَّ وَاحِدٌ مِمَّنْ ذُكِرَ أَوْ أَمَّهُنَّ فِي الْمَسْجِدِ لَا) يُكْرَهُ بَحْرٌ

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٥٦٦/١]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ഉലമാക്കളെ അന്യായമായി ചീത്ത വിളിക്കുകയും പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്യുനതിന്റെ വിധി

 

ഇൽമ് (ജ്ഞാനം) അല്ലാഹുവിന്റെ ഒരു സ്വിഫത്താണ് (ഗുണവിശേഷണം).  താൻ പ്രിയപ്പെടുന്ന അടിമകളിൽ നിന്ന് ആ സ്വിഫത് നൽകി അള്ളാഹു ﷻ ബഹുമാനിച്ചവരാണ് ഉലമാക്കൾ. അവർ നബി ﷺ യുടെ പ്രതിനിധികളായി ജനങ്ങൾക്ക് ശരീഅത്തിന്റെ മാർഗം കാണിച്ചു തരുന്നവരാണ്.

അതിനാൽ യാതൊരു കാരണവുമില്ലാതെ  അന്യായമായി ഒരു ആലിമിനെയോ ഹാഫിളിനെയോ അപമാനിക്കുന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ദീനിന്റെ ഇൽമിനെ അപമാനിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. അവരെ അപമാനിക്കൽ കുഫ്റായിത്തീരും.

അങ്ങിനെയൊരു അപമാനം ഒരാളിൽ നിന്നു സംഭവിച്ചാൽ അയാളുടെ ഈമാനും നികാഹും അസാധുവാകും. അയാൾ തജ്ദീദ് ഇമാൻ വഴി വീണ്ടും ഇമാൻ പുതുക്കണം. തജ്ദീദ് നികാഹ് വഴി വീണ്ടും വിവാഹം പുതുക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്. തജ്ദീദ് ഇമാൻ നടത്തിയ ശേഷം തജ്ദീദ് നികാഹിനായി ഭാര്യക്ക് ഇദ്ദ പാലിക്കേണ്ടതില്ല. ഇദ്ദയുടെ കാലയളവിൽ ഇരു പക്ഷങ്ങളുടെയും സമ്മതത്തോടെ നികാഹ് നടത്താവുന്നതാണ്.

وَفِي الْبَزَّازِيَّةِ فَالِاسْتِخْفَافُ بِالْعُلَمَاءِ لِكَوْنِهِمْ عُلَمَاءَ اسْتِخْفَافٌ بِالْعِلْمِ وَالْعِلْمُ صِفَةُ اللَّهِ تَعَالَى مَنَحَهُ فَضْلًا عَلَى خِيَارِ عِبَادِهِ لِيَدُلُّوا خَلْقَهُ عَلَى شَرِيعَتِهِ نِيَابَةً عَنْ رُسُلِهِ فَاسْتِخْفَافُهُ بِهَذَا يُعْلَمُ أَنَّهُ إلَى مَنْ يَعُودُ فَإِنْ افْتَخَرَ سُلْطَانٌ عَادِلٌ بِأَنَّهُ ظِلُّ اللَّهِ تَعَالَى عَلَى خَلْقِهِ يَقُولُ الْعُلَمَاءُ بِلُطْفٍ اللَّهُ اتَّصَفْنَا بِصِفَتِهِ بِنَفْسِ الْعِلْمِ فَكَيْفَ إذَا اقْتَرَنَ بِهِ الْعَمَلُ الْمُلْكُ عَلَيْك لَوْلَا عَدْلُك فَأَيْنَ الْمُتَّصِفُ بِصِفَتِهِ مِنْ الَّذِينَ إذَا عَدَلُوا لَمْ يَعْدِلُوا عَنْ ظِلِّهِ وَالِاسْتِخْفَافُ بِالْأَشْرَافِ وَالْعُلَمَاءِ كُفْرٌ

وَمَنْ قَالَ لِلْعَالِمِ عُوَيْلِمٌ أَوْ لِعَلَوِيٍّ عُلَيْوِيٌّ قَاصِدًا بِهِ الِاسْتِخْفَافَ كَفَرَ

وَمَنْ أَهَانَ الشَّرِيعَةَ أَوْ الْمَسَائِلَ الَّتِي لَا بُدَّ مِنْهَا كَفَرَ وَمَنْ بَغَضَ عَالِمًا مِنْ غَيْرِ سَبَبٍ ظَاهِرٍ خِيفَ عَلَيْهِ الْكُفْرُ وَلَوْ شَتَمَ فَمَ عَالِمٍ فَقِيهٍ أَوْ عَلَوِيٍّ يُكَفَّرُ وَتَطْلُقُ امْرَأَتُهُ ثَلَاثًا إجْمَاعًا

[عبد الرحمن شيخي زاده، مجمع الأنهر في شرح ملتقى الأبحر، ٦٩٥/١]

وَمَنْ أَبْغَضَ عَالِمًا مِنْ غَيْرِ سَبَبٍ ظَاهِرٍ خِيفَ عَلَيْهِ الْكُفْرُ وَلَوْ صَغَّرَ الْفَقِيهَ أَوْ الْعَلَوِيَّ قَاصِدًا الِاسْتِخْفَافَ بِالدِّينِ كَفَرَ لَا إنْ لَمْ يَقْصِدْهُ

[ابن نجيم، البحر الرائق شرح كنز الدقائق ومنحة الخالق وتكملة الطوري، ١٣٤/٥]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ഉംറക്കായി മദീനയിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുമ്പോൾ ഒരു സ്ത്രീയുടെ കാലിന് പരിക്കുപറ്റി. ആശുപത്രിയിലേക്കാണ് കൊണ്ടുപോകുന്നത്. എന്നാൽ എല്ലാവരുടെയും കൂടെ ബസ്സിൽ കൊണ്ടുപോകാൻ മാത്രമേ സാധിക്കു. ഹറമിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. ആശുപത്രിയിലേക്ക് പോകുന്നതിനാൽ ഇഹ്റാം കെട്ടാൻ പ്രയാസമാണ്. ഇഹ്റാം ഇല്ലാതെ ഹറമിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ ബലി നിർബന്ധമാകുമല്ലോ. എന്താണ് പരിഹാരം

മീഖാത്തിന്റെ അതിരുകൾക്ക് പുറത്തു താമസിക്കുന്ന വ്യക്തി ഹറം പരിധിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ യാത്ര ചെയ്ത് വരികയാണെങ്കിൽ ഹനഫി മദ്ഹബ് പ്രകാരം ഇഹ്റാം കെട്ടാതെ മീഖാത്ത് കടക്കുന്നത് ശരിയല്ല. അതിനാൽ മീഖാത്തിന് പുറത്തു താമസിക്കുന്ന ഒരാൾ ഉംറ ഉദ്ദേശത്തോടെ മക്കയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കണമെങ്കിൽ അയാൾ മീഖാത്ത് കടക്കുന്നതിന് മുമ്പ് നിർബന്ധമായും ഇഹ്റാം കെട്ടണം.

എന്നാൽ നിലവിലെ സാഹചര്യത്തിൽ പരിക്ക് മൂലം ഇഹ്റാം കെട്ടിയ ശേഷം ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവരുന്നുവെങ്കിൽ പുറത്തുനിന്ന് വരുന്നവർ ഹറം പരിധിയിൽ പ്രവേശിക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശത്തോടെ പോകരുത്. പകരം ഹറം പരിധിക്ക് പുറത്തും മീഖാത്തിന് അകത്തുമായ “ഹിൽ” പ്രദേശത്തിലെ ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി വരണം. ഇങ്ങനെ വരികയാണെങ്കിൽ മീഖാത്ത് കടക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഇഹ്റാം കെട്ടേണ്ട ബാധ്യത അവർക്കുണ്ടാകില്ല.

പിന്നീട് അവർ ഹിൽ പ്രദേശത്ത് പ്രവേശിച്ച ശേഷം ഉംറയുടെ ഉദ്ദേശമില്ലാതെ ഹറം പരിധിയിലേക്ക് ഇഹ്റാം കൂടാതെ പ്രവേശിക്കുന്നതും അനുവദനീയമാണ്. അറവ് നിർബന്ധമാകില്ല.

എന്നാൽ പിന്നീട് ഉംറ നിർവഹിക്കണമെന്ന ഉദ്ദേശം ഉണ്ടായാൽ ഹറം പരിധിക്ക് പുറത്തുള്ള ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്ത് (ഉദാ: മസ്ജിദ് ആയിഷ (റ) തുടങ്ങിയവ) ചെന്ന് ഇഹ്റാം കെട്ടണം. അതിനാൽ നിലവിലെ അവസ്ഥ പരിഗണിച്ച് മേൽ പറയപ്പെട്ടത് അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാവുന്നതാണ്.

آفَاقِيٌّ) مُسْلِمٌ بَالِغٌ (يُرِيدُ الْحَجَّ) وَلَوْ نَفْلًا (أَوْ الْعُمْرَةَ) فَلَوْ لَمْ يُرِدْ وَاحِدًا مِنْهُمَا لَا يَجِبُ عَلَيْهِ دَمٌ بِمُجَاوَزَةِ الْمِيقَاتِ، وَإِنْ وَجَبَ حَجٌّ أَوْ عُمْرَةٌ إنْ أَرَادَ دُخُولَ مَكَّةَ أَوْ الْحَرَمِ عَلَى مَا سَيَأْتِي فِي الْمَتْنِ قَرِيبًا (وَجَاوَزَ وَقْتَهُ) ظَاهِرُ مَا فِي النَّهْرِ عَنْ الْبَدَائِعِ اعْتِبَارُ الْإِرَادَةِ عِنْدَ الْمُجَاوَزَةِ

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٥٨٠/٢]

(دَخَلَ كُوفِيٌّ) أَيْ آفَاقِيٌّ (الْبُسْتَانَ) أَيْ مَكَانًا مِنْ الْحِلِّ دَاخِلَ الْمِيقَاتِ (لِحَاجَةٍ) قَصَدَهَا وَلَوْ عِنْدَ الْمُجَاوَزَةِ عَلَى مَا مَرَّ، وَنِيَّةُ مُدَّةِ الْإِقَامَةِ لَيْسَتْ بِشَرْطٍ عَلَى الْمَذْهَبِ (لَهُ دُخُولُ مَكَّةَ غَيْرَ مُحْرِمٍ وَوَقْتُهُ الْبُسْتَانُ وَلَا شَيْءَ عَلَيْهِ) لِأَنَّهُ الْتَحَقَ بِأَهْلِهِ كَمَا مَرَّ، وَهَذِهِ حِيلَةٌ لِآفَاقِيٍّ يُرِيدُ دُخُولَ مَكَّةَ بِلَا إحْرَامٍ

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٥٨٢/٢]

وَمَنْ جَاوَزَ الْمِيقَاتَ وَهُوَ يُرِيدُ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ غَيْرَ مُحْرِمٍ فَلَا يَخْلُو إمَّا أَنْ يَكُونَ أَحْرَمَ دَاخِلَ الْمِيقَاتِ أَوْ عَادَ إلَى الْمِيقَاتِ ثُمَّ أَحْرَمَ فَإِنْ أَحْرَمَ دَاخِلَ الْمِيقَاتِ يُنْظَرُ إنْ خَافَ فَوْتَ الْحَجِّ مَتَى عَادَ فَإِنَّهُ لَا يَعُودُ وَيَمْضِي فِي إحْرَامِهِ وَلَزِمَهُ دَمٌ

[مجموعة من المؤلفين، الفتاوى الهندية، ٢٥٣/١]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

നിത്യവും ഇൻഹേലർ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് നോമ്പിന്റെ അവസ്ഥയിൽ അത് ഉപയോഗിക്കാൻ അനുവാദം ഉണ്ടോ

നോമ്പിന്റെ അവസ്ഥയിൽ ആസ്മ ഇൻഹെയ്ലർ ഉപയോഗിക്കൽ അനുവദനീയമല്ല. ഉപയോഗിക്കൽ കൊണ്ട്  നോമ്പ് മുറിയുന്നതാണ്. നോമ്പിനിടയിൽ അത് ഉപയോഗിക്കാതെ മറ്റു മാർഗം ഇല്ലെങ്കിൽ ആ സമയത്ത് നോമ്പ് ഉപേക്ഷിക്കൽ അനുവദനീയമാണ്. പിന്നീട് ആ നോമ്പുകൾ ഖളാ വീട്ടിയാൽ മതിയാവും. ഇനി  രോഗ ശമനത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെട്ട  അവസ്ഥയാണെങ്കിൽ ഓരോ നോമ്പിനും ഫിദിയ നൽകേണ്ടതാണ്. പിന്നീട് രോഗം മാറുകയാണെങ്കിൽ ആ നോമ്പുകൾ എല്ലാം തന്നെ ഖളാ വീട്ടൽ നിർബന്ധമാണ്.  

أَوْ مَرِيضٍ خَافَ الزِّيَادَةَ) لِمَرَضِهِ وَصَحِيحٍ خَافَ الْمَرَضَ، وَخَادِمَةٍ خَافَتْ الضَّعْفَ بِغَلَبَةِ الظَّنِّ بِأَمَارَةٍ أَوْ تَجْرِبَةٍ أَوْ بِأَخْبَارِ طَبِيبٍ حَاذِقٍ مُسْلِمٍ مَسْتُورٍ وَأَفَادَ فِي النَّهْرَ تَبَعًا لِلْبَحْرِ جَوَازَ التَّطْبِيبَ بِالْكَافِرِ فِيمَا لَيْسَ فِيهِ إبْطَالُ عِبَادَةٍ

[ابن عابدين ,الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار) ,2/422] 

قَوْلُهُ: أَنَّهُ لَوْ أَدْخَلَ حَلْقَهُ الدُّخَانَ) أَيْ بِأَيِّ صُورَةٍ كَانَ الْإِدْخَالُ، حَتَّى لَوْ تَبَخَّرَ بِبَخُورٍ وَآوَاهُ إلَى نَفَسِهِ وَاشْتَمَّهُ ذَاكِرًا لِصَوْمِهِ أَفْطَرَ لِإِمْكَانِ التَّحَرُّزِ عَنْهُ  

[ابن عابدين ,الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار) ,2/395]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ഹനഫി മദ്ഹബിൽ യാത്രക്കാരന് ജംഅ് ചെയ്യൽ അനുവദനീയമാണോ. പല ഹനഫി ഉലമാക്കളും ജംഅ് ചെയ്യുന്നതായി കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്താണ് വസ്തുത ? ട്രെയിനിലും ബസ്സിലും നിസ്കരിക്കാൻ സാധിക്കാതെ ഖളാ ആവുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾ ഉണ്ടാവും. ഷാഫി മദ്‌ഹബ് പിന്തുടർന്ന് ജംഅ് ചെയ്യാൻ ഇളവുണ്ടോ

നിസ്കാരങ്ങളുടെ സമയങ്ങൾ ഖുർആനും ഹദീസും വളരെ വ്യക്തമായി നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്. അവയിൽ യാതൊരു തരത്തിലുള്ള മുന്തിക്കലോ (തഖ്ദീം) പിന്തിക്കലോ (തഅ്ഖീർ) അനുവദനീയമല്ല. 

ഖുർആനിൽ അല്ലാഹു പറയുന്നു:

إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا

(സൂറത്ത് അന്നിസാഅ്: 103)

അർത്ഥം: “നിശ്ചിതമായ സമയങ്ങളിൽ തന്നെയാണ് നമസ്കാരം വിശ്വാസികൾക്ക് നിർബന്ധിതമാക്കിയിരിക്കുന്നത്.”

ഓരോ നമസ്കാരത്തിനും ആരംഭിക്കേണ്ട സമയവും അവസാനിക്കേണ്ട സമയവും വ്യക്തമായി നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അത് ഫജ്ർ ആയാലും, ളുഹർ ആയാലും, അസർ ആയാലും, മഗ്രിബ് ആയാലും, ഇഷാ ആയാലും, അല്ലെങ്കിൽ ജുമുഅ ആയാലും എല്ലാ നിസ്കാരങ്ങൾക്കും ഇതേ നിയമം തന്നെയാണ്.

അതിനാൽ ഹനഫി മദ്‌ഹബിൽ സമയം പരിഗണിക്കാതെ മുന്തിച്ചും പിന്തിച്ചും നിസ്കരിക്കുന്ന ജംഅ് ഹഖീഖി അനുവദനീയമല്ല.  മുന്തിച്ച് ജംഅ് ചെയ്ത് നിസ്കരിച്ചാൽ സമയം പ്രവേശിക്കാത്തതിനാൽ തന്നെ നിസ്കാരം അസാധുവാണ്. പിന്തിച്ച് ജംഅ് ചെയ്ത് നിസ്കരിച്ചാൽ ഹറാമാണ്. ഖളാ ആയിട്ടാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുക.

ഉലമാക്കൾ എന്ത് ചെയ്യുന്നു എന്നത് ദീനിൽ പരിഗണനീയമല്ല. ഫുഖഹാഖൾ എന്തു പറയുന്നു എന്നതിലാണ് പരിഗണന. ചില ഉലമാക്കൾ ലോൺ എടുക്കുന്നു ഫോട്ടോ എടുക്കുന്നു അതിനാൽ അത് അനുവദനീയമാകുമോ ? 

ട്രെയിനിലും ബസ്സിലും അസൗകര്യമുള്ള  നിസ്കരിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ എങ്ങനെ നിസ്കരിക്കണം എന്ന് ഫുഖഹാഖൾ വ്യക്തമായി പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. അത് ചെയ്യാതെ ഷാഫി മദ്‌ഹബിനെ പിടിക്കാൻ പ്രബലരായ ഹനഫി ഫുഖഹാഖളൊന്നും അനുവദിച്ചിട്ടില്ല.

നിർബന്ധ സാഹചര്യങ്ങളിൽ

ട്രെയിനിലൊ ബസ്സിലൊ ദീർഘദൂരം സഞ്ചരിക്കുന്നയാൾക്ക് ഖിബ്ലക്ക് നേരിടുക നിൽക്കുക തുടങ്ങിയ ഷർതുകൾ യാത്രക്കാരന് ഒഴിവാകുന്നതല്ല.ഈ രണ്ട് ശർത്തുകളിൽ നിന്ന് കാരണമില്ലാതെ ഏത് നഷ്ടപ്പെട്ടാലും ഫർള്,വാജിബ് നിസ്കാരങ്ങൾ ശരിയാവുകയില്ല. സുന്നത്, നഫ്ൽ നിസ്കാരങ്ങൾ നിന്ന് നിർവഹിച്ചില്ലെങ്കിലും ശരിയാവുന്നതാണ്. യാത്രയുടെ ഇടയിലോ വാഹനം എവിടെയെങ്കിലും നിർത്തുമ്പോഴോ നിന്നുകൊണ്ട് ഖിബ്ലക്ക് നേരിട്ട് നിർവഹിക്കാൻ സാധിക്കുന്നവർ അങ്ങനെ തന്നെ നിസ്കരിക്കണം.

പറയപ്പെട്ട രൂപത്തിൽ നിസ്കരിക്കാൻ സൗകര്യം കിട്ടുന്നില്ലെങ്കിൽ ( നിൽക്കാൻ സാധിക്കും പക്ഷേ ഖിബ്ല കിട്ടില്ല. ഖിബ്ല കിട്ടും നിൽക്കാൻ സാധിക്കില്ല. അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടും ഒത്തു വരില്ല ) നിസ്കാരത്തിന് സമയം തീർന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെയുള്ളപ്പോൾ അവിടെയുള്ള സൗകര്യത്തിൽ എങ്ങനെയാണോ നിസ്കരിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത് അങ്ങനെ നമസ്കരിക്കുക. അപ്രകാരം നിർവഹിച്ച നിസ്കാരങ്ങൾ പിന്നീട് ഖളാ വീട്ടൽ നിർബന്ധമാണ്. പറയപ്പെട്ട പ്രകാരവും നിസ്കരിക്കാൻ ഒരാൾ നിസ്കരിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കാതെ ഖളാ ആക്കാൻ തീരുമാനിച്ചാൽ അതിലും നല്ലത് പിന്തിച്ചു ജംഅ് ചെയ്ത് നിസ്കരിക്കലാണ്. 

അവലംബം : ഫതാവാ ദാറുൽ ഉലൂം സകരിയ്യ

ഹജ്ജിന്റെ വേളയിൽ അറഫയിലും മുസ്ദലിഫയിലും നിസ്കാരം ജംഅ് ചെയ്യൽ ഹജ്ജിന്റെ പ്രത്യേകമായ അമലുകളിൽ പെട്ടതാണ്. അതും യാത്രയുമായി പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു ബന്ധവും ഇല്ല.

(وَلَا جَمْعَ بَيْنَ فَرْضَيْنِ فِي وَقْتٍ بِعُذْرِ) سَفَرٍ وَمَطَرٍ خِلَافًا لِلشَّافِعِيِّ، وَمَا رَوَاهُ مَحْمُولٌ عَلَى الْجَمْعِ فِعْلًا لَا وَقْتًا (فَإِنْ جَمَعَ فَسَدَ لَوْ قَدَّمَ) الْفَرْضَ عَلَى وَقْتِهِ (وَحَرُمَ لَوْ عَكَسَ) أَيْ أَخَّرَهُ عَنْهُ (وَإِنْ صَحَّ) بِطَرِيقِ الْقَضَاءِ (إلَّا لِحَاجٍّ بِعَرَفَةَ وَمُزْدَلِفَةَ) كَمَا سَيَجِيءُ. وَلَا بَأْسَ بِالتَّقْلِيدِ عِنْدَ الضَّرُورَةِ لَكِنْ بِشَرْطِ أَنْ يَلْتَزِمَ جَمِيعَ مَا يُوجِبُهُ ذَلِكَ الْإِمَامُ لِمَا قَدَّمْنَا أَنَّ الْحُكْمَ الْمُلَفَّقَ بَاطِلٌ بِالْإِجْمَاعِ.....(قَوْلُهُ: مَحْمُولٌ إلَخْ) أَيْ مَا رَوَاهُ مِمَّا يَدُلُّ عَلَى التَّأْخِيرِ مَحْمُولٌ عَلَى الْجَمْعِ فِعْلًا لَا وَقْتًا: أَيْ فِعْلُ الْأُولَى فِي آخِرِ وَقْتِهَا وَالثَّانِيَةِ فِي أَوَّلِ وَقْتِهَا، وَيُحْمَلُ تَصْرِيحُ الرَّاوِي بِخُرُوجِ وَقْتِ الْأُولَى عَلَى التَّجَوُّزِ كَقَوْلِهِ تَعَالَى - {فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ} [البقرة: 234]- أَيْ قَارَبْنَ بُلُوغَ الْأَجَلِ أَوْ عَلَى أَنَّهُ ظَنٌّ، وَيَدُلُّ عَلَى هَذَا التَّأْوِيلِ مَا صَحَّ «عَنْ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ نَزَلَ فِي آخِرِ الشَّفَقِ فَصَلَّى الْمَغْرِبَ ثُمَّ أَقَامَ الْعِشَاءَ وَقَدْ تَوَارَى الشَّفَقُ، ثُمَّ قَالَ: إنَّ رَسُولَ اللَّهِ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - كَانَ إذَا عَجَّلَ بِهِ السَّيْرَ صَنَعَ هَكَذَا» " وَفِي رِوَايَةٍ " ثُمَّ انْتَظَرَ حَتَّى غَابَ الشَّفَقُ وَصَلَّى الْعِشَاءَ " كَيْفَ وَقَدْ قَالَ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - «لَيْسَ فِي النَّوْمِ تَفْرِيطٌ، إنَّمَا التَّفْرِيطُ فِي الْيَقِظَةِ، بِأَنْ تُؤَخَّرَ صَلَاةٌ إلَى وَقْتِ الْأُخْرَى» رَوَاهُ مُسْلِمٌ، وَهَذَا قَالَهُ وَهُوَ فِي السَّفَرِ وَرَوَى مُسْلِمٌ أَيْضًا عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ «أَنَّهُ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - جَمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمَدِينَةِ مِنْ غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا مَطَرٍ، لِئَلَّا تُحْرَجَ أُمَّتُهُ» وَفِي رِوَايَةٍ «وَلَا سَفَرٍ» وَالشَّافِعِيُّ لَا يَرَى الْجَمْعَ بِلَا عُذْرٍ، فَمَا كَانَ جَوَابُهُ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَهُوَ جَوَابُنَا. وَأَمَّا حَدِيثُ أَبِي الطُّفَيْلِ الدَّالُّ عَلَى التَّقْدِيمِ فَقَالَ التِّرْمِذِيُّ فِيهِ إنَّهُ غَرِيبٌ، وَقَالَ الْحَاكِمُ إنَّهُ مَوْضُوعٌ، وَقَالَ أَبُو دَاوُد: لَيْسَ فِي تَقْدِيمِ الْوَقْتِ حَدِيثٌ قَائِمٌ، وَقَدْ أَنْكَرَتْ عَائِشَةُ عَلَى مَنْ يَقُولُ بِالْجَمْعِ فِي وَقْتٍ وَاحِدٍ. وَفِي الصَّحِيحَيْنِ «عَنْ ابْنِ مَسْعُودٍ وَاَلَّذِي لَا إلَهَ غَيْرُهُ مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ - صَلَاةً قَطُّ إلَّا لِوَقْتِهَا إلَّا صَلَاتَيْنِ جَمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ بِعَرَفَةَ، وَبَيْنَ الْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِجَمْعٍ» " وَيَكْفِي فِي ذَلِكَ النُّصُوصُ الْوَارِدَةُ بِتَعْيِينِ الْأَوْقَاتِ مِنْ الْآيَاتِ وَالْأَخْبَارِ، وَتَمَامُ ذَلِكَ فِي الْمُطَوَّلَاتِ كَالزَّيْلَعِيِّ وَشَرْحِ الْمُنْيَةِ. وَقَالَ سُلْطَانُ الْعَارِفِينَ سَيِّدِي مُحْيِي الدِّينِ نَفَعَنَا اللَّهُ بِهِ: وَاَلَّذِي أَذْهَبُ إلَيْهِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ الْجَمْعُ فِي غَيْرِ عَرَفَةَ وَمُزْدَلِفَةَ؛ لِأَنَّ أَوْقَاتَ الصَّلَاةِ قَدْ ثَبَتَتْ بِلَا خِلَافٍ، وَلَا يَجُوزُ إخْرَاجُ صَلَاةٍ عَنْ وَقْتِهَا إلَّا بِنَصٍّ غَيْرِ مُحْتَمَلٍ؛ إذْ لَا يَنْبَغِي أَنْ يُخْرَجَ عَنْ أَمْرٍ ثَابِتٍ بِأَمْرٍ مُحْتَمَلٍ، هَذَا لَا يَقُولُ بِهِ مَنْ شَمَّ رَائِحَةَ الْعِلْمِ، وَكُلُّ حَدِيثٍ وَرَدَ فِي ذَلِكَ فَمُحْتَمِلٌ أَنَّهُ يُتَكَلَّمُ فِيهِ مَعَ احْتِمَالِ أَنَّهُ صَحِيحٌ، لَكِنَّهُ لَيْسَ بِنَصٍّ اهـ كَذَا نَقَلَهُ عَنْهُ سَيِّدِي عَبْدُ الْوَهَّابِ الشَّعْرَانِيُّ فِي كِتَابِهِ الْكِبْرِيتُ الْأَحْمَرُ فِي بَيَانِ عُلُومِ الشَّيْخِ الْأَكْبَرِ.......(قَوْلُهُ: عِنْدَ الضَّرُورَةِ) ظَاهِرُهُ أَنَّهُ عِنْدَ عَدَمِهَا لَا يَجُوزُ، وَهُوَ أَحَدُ قَوْلَيْنِ. وَالْمُخْتَارُ جَوَازُهُ مُطْلَقًا وَلَوْ بَعْدَ الْوُقُوعِ كَمَا قَدَّمْنَاهُ فِي الْخُطْبَةِ ط. وَأَيْضًا عِنْدَ الضَّرُورَةِ لَا حَاجَةَ إلَى التَّقْلِيدِ كَمَا قَالَ بَعْضُهُمْ مُسْتَنِدًا لِمَا فِي الْمُضْمَرَاتِ: الْمُسَافِرُ إذَا خَافَ اللُّصُوصَ أَوْ قُطَّاعَ الطَّرِيقِ وَلَا يَنْتَظِرُهُ الرُّفْقَةُ جَازَ لَهُ تَأْخِيرُ الصَّلَاةِ؛ لِأَنَّهُ بِعُذْرٍ، وَلَوْ صَلَّى بِهَذَا الْعُذْرِ بِالْإِيمَاءِ وَهُوَ يَسِيرٌ جَازَ. اهـ. لَكِنَّ الظَّاهِرَ أَنَّهُ أَرَادَ بِالضَّرُورَةِ مَا فِيهِ نَوْعُ مَشَقَّةٍ تَأَمَّلْ.

[ابن عابدين ,الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار) ,1/382]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

നിർബന്ധമായും ദിവസേന മുടങ്ങാതെ കഴിക്കേണ്ട മരുന്ന്/ഗുളികയുള്ള രോഗികൾ റമദാൻ നോമ്പ് ഉപേക്ഷിക്കൽ അനുവദനീയമാണോ

നോമ്പ് ഇസ്‌ലാമിൽ നിർബന്ധമായ ഇബാദത്താണ്. എന്നാൽ രോഗിക്ക് ശരീഅത്ത് ഇളവ് അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ ഇളവ് വെറും സംശയത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയല്ല. ശക്തമായ സാധ്യത , ആശങ്ക ഉണ്ടായിരിക്കണം.

നോമ്പ് ഉപേക്ഷിക്കൽ അനുവദനീയമല്ലാത്തവർ

ഒരു രോഗിക്ക് മരുന്ന് കഴിക്കാനുണ്ടായിരിക്കെ ആ മരുന്ന് കഴിക്കുന്നതിൽ നിശ്ചിത സമയം നിർബന്ധമാക്കിട്ടില്ലെങ്കിൽ ഉദാ: ദിവസത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം കഴിക്കണമെന്നുണ്ടെങ്കിലും അത് ഇടയത്താഴത്തിൽ  ഇഫ്താറിൽ രാത്രിയിലെ ഏതെങ്കിലും സമയത്ത് എന്നിങ്ങനെ ക്രമീകരിച്ച് കഴിക്കാനാകുന്നുവെങ്കിൽ അതിലൂടെ ആരോഗ്യത്തിന് ദോഷമില്ലെങ്കിൽ നോമ്പ് ഉപേക്ഷിക്കൽ ഒരു തരത്തിലും അനുവദനീയമല്ല . സാധാരണയായി റമളാനിൽ ഡോക്ടർമാർ ഈ രീതിയിൽ മരുന്ന് ക്രമീകരിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതാണ്. അതിനാൽ ഇങ്ങനെ കഴിക്കാമോ എന്ന് ബന്ധപ്പെട്ട ഡോക്ടറോട് ആലോചിക്കണം.

നോമ്പ് ഉപേക്ഷിക്കൽ അനുവദനീയമായവർ

ചില മരുന്നുകൾ നിശ്ചിത സമയത്ത് തന്നെ കഴിക്കേണ്ടിവരും. അത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ പകൽ സമയത്ത് മരുന്ന് കഴിക്കാതെ പോയാൽ രോഗം കൂടുമെന്നോ അല്ലെങ്കിൽ സുഖം പ്രാപിക്കാൻ വൈകുമെന്നോ ഉള്ള ശക്തമായ ശക്തമായ ആശങ്ക ഉണ്ടെങ്കിൽ ആ ദിവസത്തെ നോമ്പ് ഉപേക്ഷിക്കൽ അനുവദനീയമാണ്. എന്നാൽ പിന്നീട് സുഖം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ ഖളാ വീട്ടൽ നിർബന്ധമാണ്.

സാധ്യത എങ്ങനെ സ്ഥിരീകരിക്കും

ഇവിടെ “ശക്തമായ ധാരണ (ആശങ്ക)”  എന്നതിന് ശരീഅത്ത് വ്യക്തമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട്. രോഗം വർധിക്കുന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതിലൂടെയോ മുമ്പ് ഉണ്ടായ സ്വന്തം അനുഭവം കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ വിദഗ്ധനും പരിചയസമ്പന്നനനുമായ വിശ്വസ്തനുമായ ദീനബോധമുള്ള ഡോക്ടർ ഇപ്രകാരം അറിയിച്ചാലോ ഈ ശക്തമായ ധാരണ ഉണ്ടാകുന്നതായി കണക്കാക്കുന്നു. വെറും ഭയം അല്ലെങ്കിൽ അനാവശ്യ സംശയം ഇളവിന് മതിയാവുന്നതല്ല. അത്തരം യോഗ്യനായ ഡോക്ടർ ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ ഗൗരവമായി ആലോചിച്ചപ്പോൾ ഡോക്ടറുടെ വാക്ക് ന്യായമാണെന്ന് മനസ്സ് ഉറപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് കൂടി പരിഗണിക്കാം. എങ്കിലും കൂടുതൽ ജാഗ്രതയ്ക്കായി ഒന്ന്, രണ്ട് വിദഗ്ധരോടും പ്രത്യേകിച്ച് ദീനബോധമുള്ള ഡോക്ടറോടും, ആലോചിക്കുന്നത് ഉത്തമമാണ്.

الأَعْذَارُ الَّتِي تُبِيحُ الإِفْطَارَ … وَمِنْهَا الْمَرَضُ الْمَرِيضُ إِذَا خَافَ عَلَى نَفْسِهِ التَّلَفَ أَوْ ذَهَابَ عُضْوٍ يُفْطِرُ بِالإِجْمَاعِ، وَإِنْ خَافَ زِيَادَةَ الْعِلَّةِ وَامْتِدَادَهَا فَكَذٰلِكَ عِنْدَنَا، وَعَلَيْهِ الْقَضَاءُ إِذَا أَفْطَرَ، كَذَا فِي الْمُحِيطِ. ثُمَّ مَعْرِفَةُ ذٰلِكَ بِاجْتِهَادِ الْمَرِيضِ، وَالِاجْتِهَادُ غَيْرُ مُجَرَّدِ الْوَهْمِ، بَلْ هُوَ غَلَبَةُ ظَنٍّ عَنْ أَمَارَةٍ أَوْ تَجْرِبَةٍ أَوْ بِإِخْبَارِ طَبِيبٍ مُسْلِمٍ غَيْرِ ظَاهِرِ الْفِسْقِ، كَذَا فِي فَتْحِ الْقَدِيرِ. وَالصَّحِيحُ الَّذِي يَخْشَى أَنْ يَمْرَضَ بِالصَّوْمِ فَهُوَ كَالْمَرِيضِ، هَكَذَا فِي التَّبْيِينِ

[الفتاوى الهنديَّة، ج ١، ص ٢٠٦–٢٠٧]

وَالظَّاهِرُ أَنَّهُ كَالْفَاسِقِ حَتَّى يُعْتَبَرَ فِي خَبَرِهِ فِي الدِّيَانَاتِ أَكْبَرُ الرَّأْيِ، كَمَا فِي خَبَرِ الْفَاسِقِ… وَمِنَ الدِّيَانَاتِ الإِخْبَارُ بِنَجَاسَةِ الْمَاءِ، حَتَّى إِذَا أَخْبَرَهُ عَدْلٌ أَنَّهُ نَجِسٌ تَيَمَّمَ وَلَا يَتَوَضَّأُ بِهِ، وَإِنْ كَانَ الْمُخْبِرُ فَاسِقًا تَحَرَّى فِيهِ، وَكَذٰلِكَ إِذَا كَانَ مَسْتُورًا فِي الصَّحِيحِ، فَإِنْ غَلَبَ عَلَى ظَنِّهِ أَنَّهُ صَادِقٌ تَيَمَّمَ وَلَا يَتَوَضَّأُ بِهِ، وَلَوْ كَانَ أَكْبَرُ رَأْيِهِ أَنَّهُ كَاذِبٌ تَوَضَّأَ بِهِ وَلَا يَتَيَمَّمُ

[تبيين الحقائق، ج ٦، ص ١٣]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

നോമ്പ് മുറിയുമോ

 

1. ഇൻസുലിൻ കുത്തിവെച്ചാൽ നോമ്പ് മുറിയുമോ 
2. ഇഞ്ചക്ഷൻ ചെയ്താൽ നോമ്പ് മുറിയുമോ 
3. ട്രിപ്പ്‌ ഇട്ടാൽ നോമ്പ് മുറിയുമോ
4. കണ്ണിൽ മരുന്ന് ഒഴിച്ചാൽ നോമ്പ് മുറിയുമോ 
5. മൂക്കിലും ചെവിയിലും മരുന്ന് ഒഴിച്ചാൽ നോമ്പ് മുറിയുമോ 

1. നോമ്പ് മുറിയില്ല

2. നോമ്പ് മുറിയില്ല

3. നോമ്പ് മുറിയില്ല

4. നോമ്പ് മുറിയില്ല

5. നോമ്പ് മുറിയും. ഖളാ വീട്ടണം കഫാറ ഇല്ല.

وَمَا يَدْخُلُ مِنْ مَسَامِّ الْبَدَنِ مِنْ الدُّهْنِ لَا يُفْطِرُ هَكَذَا فِي شَرْحِ الْمَجْمَعِ

[مجموعة من المؤلفين ,الفتاوى الهندية ,1/203]

(أَوْ أَدْهَنَ أَوْ اكْتَحَلَ أَوْ احْتَجَمَ) وَإِنْ وَجَدَ طَعْمَهُ فِي حَلْقِهِ....(قَوْلُهُ: وَإِنْ وَجَدَ طَعْمَهُ فِي حَلْقِهِ) أَيْ طَعْمَ الْكُحْلِ أَوْ الدُّهْنِ كَمَا فِي السِّرَاجِ وَكَذَا لَوْ بَزَقَ فَوَجَدَ لَوْنَهُ فِي الْأَصَحِّ بَحْرٌ قَالَ فِي النَّهْرِ؛ لِأَنَّ الْمَوْجُودَ فِي حَلْقِهِ أَثَرٌ دَاخِلٌ مِنْ الْمَسَامِّ الَّذِي هُوَ خَلَلُ الْبَدَنِ وَالْمُفْطِرُ إنَّمَا هُوَ الدَّاخِلُ مِنْ الْمَنَافِذِ للاتِّفَاقِ عَلَى أَنَّ مَنْ اغْتَسَلَ فِي مَاءٍ فَوَجَدَ بَرْدَهُ فِي بَاطِنِهِ أَنَّهُ لَا يُفْطِرُ وَإِنَّمَا كَرِهَ الْإِمَامُ الدُّخُولَ فِي الْمَاءِ وَالتَّلَفُّفَ بِالثَّوْبِ الْمَبْلُولِ لِمَا فِيهِ مِنْ إظْهَارِ الضَّجَرِ فِي إقَامَةِ الْعِبَادَةِ لَا؛ لِأَنَّهُ مُفَطِّرٌ. اهـ. وَسَيَأْتِي أَنَّ كُلًّا مِنْ الْكُحْلِ وَالدُّهْنِ غَيْرُ مَكْرُوهٍ وَكَذَا فِي الْحِجَامَةِ إلَّا إذَا كَانَتْ تُضْعِفُهُ عَنْ الصَّوْمِ

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٣٩٦/٢]

وَلَوْ اكْتَحَلَ الصَّائِمُ لَمْ يَفْسُدْ وَإِنْ وَجَدَ طَعْمَهُ فِي حَلْقِهِ عِنْدَ عَامَّةِ الْعُلَمَاءِ

[الكاساني، بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع، ٩٣/٢]

وَمَنْ احْتَقَنَ أَوْ اسْتَعَطَ أَوْ أَقْطَرَ فِي أُذُنِهِ دُهْنًا أَفْطَرَ، وَلَا كَفَّارَةَ عَلَيْهِ هَكَذَا فِي الْهِدَايَةِ، وَلَوْ دَخَلَ الدُّهْنُ بِغَيْرِ صُنْعِهِ فَطَّرَهُ كَذَا فِي مُحِيطِ السَّرَخْسِيِّ

[مجموعة من المؤلفين ,الفتاوى الهندية ,1/204]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ഒരാൾ ഷറഇയായ യാത്രക്കാരൻ ആകണമെങ്കിൽ എത്ര ദൂരമാണ് യാത്ര ചെയ്യേണ്ടത്

 

ഒട്ടകത്തിലോ കാൽനടയായോ നടത്തുന്ന മൂന്നു ദിവസത്തെ ദൈർഘ്യ ദൂരമുള്ള യാത്രയാണ് ശരീഅത്ത് പ്രകാരമുള്ള യാത്ര. സാധാരണക്കാർക്ക്  എളുപ്പമാക്കുന്നതിനായി ഫുഖഹാക്കൾ ഈ ദൂരത്തെ 16 ഫർസഖ് അഥവാ 48 മൈൽ അല്ലെങ്കിൽ 77.24 കിലോമീറ്ററാണന്ന് നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു.    

ഈ അളവ് ഇബ്നു ഉമർ (റ) യും ഇബ്നു അബ്ബാസ് (റ) യും നിന്നാണ് സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവർ നാല് ബരീദ് ദൂരത്തിൽ നിസ്കാരം ഖസ്വർ ചെയ്തിരുന്നു.

• നാല് ബരീദ് = 16 ഫർസഖ്
• ഒരു ഫർസഖ് = 3 മൈൽ
• 16 ഫർസഖ് = 48 മൈൽ
• 48 മൈൽ ≈ 77.24 കിലോമീറ്റർ

وَأَقَلُّ مَا يُقْصَرُ فِيهِ الصَّلَاةُ فِي السَّفَرِ إِذَا قَصَدَ مَسِيرَةَ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ، وَفَسَّرَهُ فِي «الْجَامِعِ الصَّغِيرِ» بِمَشْيِ الْأَقْدَامِ وَسَيْرِ الْإِبِلِ، فَهُوَ الْوَسَطُ؛ لِأَنَّ أَعْجَلَ السَّيْرِ سَيْرُ الْبَرِيدِ، وَأَبْطَأَ السَّيْرِ سَيْرُ الْعَجَلَةِ، وَخَيْرَ الْأُمُورِ أَوْسَطُهَا

وَهَذَا مَذْهَبُ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمَا، وَإِحْدَى الرِّوَايَتَيْنِ عَنْ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمَا، وَعَنْهُ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى التَّقْدِيرُ بِيَوْمٍ وَلَيْلَةٍ، وَهُوَ قَوْلُ الزُّهْرِيِّ وَالْأَوْزَاعِيِّ رَحِمَهُمَا اللَّهُ تَعَالَى

وَقَالَ مَالِكٌ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ: أَرْبَعَةُ بُرُدٍ، كُلُّ بَرِيدٍ اثْنَا عَشَرَ مِيلًا، وَاسْتَدَلَّ بِحَدِيثِ مُجَاهِدٍ وَعَطَاءٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ:

«يَا أَهْلَ مَكَّةَ، لَا تَقْصُرُوا الصَّلَاةَ فِيمَا دُونَ مَكَّةَ إِلَى عُسْفَانَ، وَذَلِكَ أَرْبَعَةُ بُرُدٍ»

[المبسوط للسرخسي، ج 1، ص 235]

وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ وَابْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَقْصُرَانِ وَيُفْطِرَانِ فِي أَرْبَعَةِ بُرُدٍ، وَهِيَ سِتَّةَ عَشَرَ فَرْسَخًا

[صحيح البخاري، أبواب تقصير الصلاة، باب فِي كَمْ يُقْصَرُ الصَّلَاةُ، ج 2، ص 43، ط: دار طوق النجاة]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ഒരാൾ തന്റെ നാട്ടിൽ നിന്നും 50 അല്ലെങ്കിൽ 60 കിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവിൽ മാർക്കറ്റിംഗ് ആവശ്യത്തിനായി യാത്ര ചെയ്യുന്നു. അദ്ദേഹതിന്റെ യാത്രകൾ മുഴുവൻ കണക്ക് കൂട്ടുമ്പോൾ ഏകദേശം 150 അല്ലെങ്കിൽ 200 KM വരും. പക്ഷെ നാട്ടിൽ നിന്നും 50 കിലോമീറ്ററിന്റെ ഉള്ളിലാണ്. അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഖസർ ആക്കാൻ അനുവാദമുണ്ടോ?

 

യാത്ര പുറപ്പെടുമ്പോൾ തന്നെ തന്റെ നാടിന്റെ അതിർത്തി മുതൽ കുറഞ്ഞത് 77 കിലോമീറ്റർ ദൂരദൈർഘ്യം ചെന്ന് ചേരാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന സ്ഥലത്തിന് ഉണ്ടായിരിക്കുകയും അങ്ങോട്ടേക്ക് പോകാനുള്ള നിയ്യത്ത് ഉണ്ടായിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ഒരാൾ ഷറഈ യാത്രക്കാരനാകുന്നത്.

നിർദ്ദിഷ്ട ദൂരദൈർഘ്യം ഇല്ലാത്ത സ്ഥലത്തേക്ക് ഒരാൾ യാത്ര പുറപ്പെടുകയും ആ പരിധിയുടെ ഉള്ളിൽ ധാരാളം കറങ്ങി യാത്ര ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു എങ്കിൽ അയാളെ യാത്രക്കാരനായി പരിഗണിക്കുകയില്ല. അയാൾ ഖസ്വർ ചെയ്യൽ അനുവദനീയമല്ല. പൂർത്തിയാക്കി നിസ്കരിക്കൽ നിർബന്ധമാണ്. 

إذَا خَرَجَ إلَى مِصْرٍ فِي ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ وَأَمْكَنَهُ أَنْ يَصِلَ إلَيْهِ مِنْ طَرِيقٍ آخَرَ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ قَصَرَ وَقَالَ الشَّافِعِيُّ: إنْ كَانَ لِغَرَضٍ صَحِيحٍ قَصَرَ، وَإِنْ كَانَ مِنْ غَيْرِ غَرَضٍ صَحِيحٍ لَمْ يَقْصُرْ وَيَكُونُ كَالْعَاصِي فِي سَفَرِهِ، وَالصَّحِيحُ قَوْلُنَا؛ لِأَنَّ الْحُكْمَ مُعَلَّقٌ بِالسَّفَرِ فَكَانَ الْمُعْتَبَرُ مَسِيرَةَ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ عَلَى قَصْدِ السَّفَرِ وَقَدْ وُجِدَ وَالثَّانِي: نِيَّةُ مُدَّةِ السَّفَرِ لِأَنَّ السَّيْرَ قَدْ يَكُونُ سَفَرًا وَقَدْ لَا يَكُونُ؛ لِأَنَّ الْإِنْسَانَ قَدْ يَخْرُجُ مِنْ مِصْرِهِ إلَى مَوْضِعٍ لِإِصْلَاحِ الضَّيْعَةِ ثُمَّ تَبْدُو لَهُ حَاجَةٌ أُخْرَى إلَى الْمُجَاوَزَةِ عَنْهُ إلَى مَوْضِعٍ آخَرَ لَيْسَ بَيْنَهُمَا مُدَّةُ سَفَرٍ ثُمَّ وَثُمَّ إلَى أَنْ يَقْطَعَ مَسَافَةً بَعِيدَةً أَكْثَرَ مِنْ مُدَّةِ السَّفَرِ لَا لِقَصْدِ السَّفَرِ فَلَا بُدَّ مِنْ النِّيَّةِ لِلتَّمْيِيزِ

[الكاساني، بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع، ٩٤/١]

وَمَنْ طَافَ الدُّنْيَا بِلَا قَصْدٍ لَمْ يَقْصُرْ ۔۔۔۔۔قَوْلُهُ بِلَا قَصْدٍ) بِأَنْ قَصَدَ بَلْدَةً بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا يَوْمَانِ لِلْإِقَامَةِ بِهَا فَلَمَّا بَلَغَهَا بَدَا لَهُ أَنْ يَذْهَبَ إلَى بَلْدَةٍ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا يَوْمَانِ وَهَلُمَّ جَرًّا. ح. قَالَ فِي الْبَحْرِ: وَعَلَى هَذَا قَالُوا أَمِيرٌ خَرَجَ مَعَ جَيْشِهِ فِي طَلَبِ الْعَدُوِّ وَلَمْ يَعْلَمْ أَيْنَ يُدْرِكُهُمْ فَإِنَّهُ يُتِمُّ وَإِنْ طَالَتْ الْمُدَّةُ أَوْ الْمُكْثُ؛ أَمَّا فِي الرُّجُوعِ فَإِنْ كَانَتْ مُدَّةَ سَفَرٍ قَصَرَ

[ابن عابدين ,الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار) ,2/122]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

നഫ്ൽ നോമ്പ് വെച്ചതിനു ശേഷം ഇടയിൽ മുറിക്കുന്നതിന്റെ വിധി

സുന്നത്തോ നഫ്ലോ ആയ നോമ്പ് വെച്ച് തുടങ്ങിയതിന് ശേഷം ന്യായമായ കാരണമില്ലാതെ  മുറിക്കൽ അനുവദനീയമല്ല. കാരണമുണ്ടെങ്കിൽ അനുവദനീയമാണ്. കാരണം ഉണ്ടാകട്ടെ ഇല്ലാതിരിക്കട്ടെ നോമ്പ് വെച്ച് ഇടയിൽ മുറിച്ചാൽ അത് ഖളാ വീട്ടൽ നിർബന്ധമാണ്. 

إنَّ الشُّرُوعَ فِي التَّطَوُّعِ سَبَبُ الْوُجُوبِ كَالنَّذْرِ فَإِذَا وَجَبَ الْمُضِيُّ فِيهِ وَجَبَ الْقَضَاءُ بِالْإِفْسَادِ

[الكاساني ,بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع ,2/80]

(قَوْلُهُ: وَمَنْ دَخَلَ فِي صَوْمِ التَّطَوُّعِ ثُمَّ أَفْسَدَهُ قَضَاهُ)

لَا خِلَافَ بَيْنَ أَصْحَابِنَا رَحِمَهُمُ اللَّهُ فِي وُجُوبِ الْقَضَاءِ إِذَا فَسَدَ عَنْ قَصْدٍ أَوْ غَيْرِ قَصْدٍ، بِأَنْ عَرَضَ الْحَيْضُ لِلصَّائِمَةِ الْمُتَطَوِّعَةِ، خِلَافًا لِلشَّافِعِيِّ رَحِمَهُ اللَّهُ، وَإِنَّمَا اخْتِلَافُ الرِّوَايَةِ فِي نَفْسِ الْفَسَادِ هَلْ يُبَاحُ أَوْ لَا؟ ظَاهِرُ الرِّوَايَةِ: لَا، إِلَّا بِعُذْرٍ

[فتح القدير، كتاب الصوم، 4/398، موقع الإسلام]

وَقَوْلُهُ: (وَمَنْ دَخَلَ فِي صَوْمِ التَّطَوُّعِ) ذَكَرْنَاهُ فِي فَصْلِ الْقِرَاءَةِ مِنْ كِتَابِ الصَّلَاةِ

وَقَوْلُهُ: (ثُمَّ عِنْدَنَا) كَأَنَّهُ بَيَانٌ لِمَبْنَى الِاخْتِلَافِ، وَهُوَ أَنَّ الْإِفْطَارَ بَعْدَ الشُّرُوعِ لَيْسَ بِمُبَاحٍ بِغَيْرِ عُذْرٍ عِنْدَنَا، وَعِنْدَهُ مُبَاحٌ، فَإِذَا كَانَ غَيْرَ مُبَاحٍ كَانَ بِالْإِفْطَارِ جَانِيًا فَيَلْزَمُهُ الْقَضَاءُ، وَإِذَا كَانَ مُبَاحًا لَمْ يَكُنْ جَانِيًا فَلَا يَلْزَمُهُ الْقَضَاءُ

[العناية شرح الهداية، كتاب الصوم، 3/329، موقع الإسلام]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ജമാഅത്ത് നിസ്കാരത്തിനിടയിൽ ഒരാളുടെ വുളു മുറിഞ്ഞാൽ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത് ? ശേഷം വുളു ചെയ്ത് ആദ്യം മുതൽ നിസ്കരിക്കലാണോ വേണ്ടത് അതല്ല ബാക്കി നിസ്കരിക്കലാണോ

 

ജമാഅത് നിസ്കാരത്തിൽ ഒരു മഅ്മൂമിന്റെ വുളു നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ സഫുകളിൽ നിന്ന് എളുപ്പത്തിൽ പുറത്തുകടക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ അയാൾ ശബ്ദമില്ലാതെ മൂക്കിൽ കൈവെച്ച് (ലജ്ജ നിലനിര്‍ത്താൻ) പുറത്തുപോയി വുളു ചെയ്തു വരാൻ അനുമതിയുണ്ട്. വുളു ചെയ്ത ശേഷം ആദ്യം മുതൽ തന്നെ നിസ്കാരം നിർവഹിക്കുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.

എന്നാൽ സഫുകളിൽ നിന്ന് എളുപ്പത്തിൽ പുറത്തുകടക്കാൻ സാധിക്കാത്ത സാഹചര്യമാണെങ്കിൽ നിസ്കരിക്കുന്നവരുടെ മുന്നിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നതും അനുവദനീയമാണ്. മടങ്ങിവരുമ്പോൾ ആ സ്ഥലം ഒഴിഞ്ഞു കിടക്കുകയാണെങ്കിൽ നിസ്കരിക്കുന്നവരുടെ മുന്നിലൂടെ കടന്നുപോയി തന്നെ ആ സ്ഥലത്ത് തന്നെ നിൽക്കാം. മുന്നിലൂടെ പോകാൻ ഇടമില്ലെങ്കിൽ സഫിനെ മുറിച്ചുകടന്നും പോകാം. പുറത്തുകടക്കാൻ യാതൊരു വഴിയും ഇല്ലെങ്കിൽ അതേ സ്ഥലത്ത് തന്നെ ഇരിക്കണം.

നിസ്കാരം മുഴുവനായി അവസാനിച്ച ശേഷം പുറത്തുപോയി വുളു ചെയ്തു പുതുതായി നമസ്കാരം നിർവഹിക്കണം.

ബാക്കി നിസ്കാരം

വുളു നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരാൾക്ക് അതേ നിസ്കാരം തന്നെ തുടരുന്നതിനായി വുളു ചെയ്തു പുതിയ തക്ബീറതുൽ ഇഹ്റാം പറയാതെ ബാക്കി നിസ്കാരം ഇമാമിനെ പിന്തുടർന്ന് നിർവഹിക്കൽ അനുവദനീയമാണ്.  ഈ സാഹചര്യത്തിൽ  മൂന്നു രൂപങ്ങളിലായിരിക്കും ബാക്കി നിസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കുക.

1. വുളു ചെയ്തു മടങ്ങി വന്നപ്പോൾ ഇമാം സലാം വീട്ടി നിസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കിയെങ്കിൽ അവൻ എവിടെയെങ്കിലും ഒറ്റയ്ക്ക് തന്റെ നിസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കണം.
2. വുളു ചെയ്തു മടങ്ങി വന്നപ്പോൾ ആ ഇടവേളയിൽ ഒരു റക്അത്തും നഷ്ടമായിരുന്നില്ല എങ്കിൽ ഇമാമിനെ പിന്തുടരുകയും ഇമാമിനോടൊപ്പം തന്നെ സലാം വീട്ടുകയും ചെയ്യണം.
3. വുളു ചെയ്തു മടങ്ങി വന്നപ്പോൾ ഇമാം നമസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ആ ഇടവേളയിൽ ഒരു റക്അത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു എങ്കിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട ആ റക്അത്ത് ഒന്നും ഓതാതെ ആദ്യം നിർവഹിക്കണം. തുടർന്ന് ഇമാമിനെ പിന്തുടർന്ന് നിസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ ആദ്യം ഇമാമിനെ പിന്തുടരുകയും ഇമാം സലാം വീട്ടിയതിന്  ശേഷം നഷ്ടപ്പെട്ട റക്അത്ത് നിർവഹിക്കുന്നതും അനുവദനീയമാണ്.

ആദ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട റക്അത്ത് നിർവഹിച്ച് തുടർന്ന് ഇമാമിനെ പിന്തുടർന്ന് നിസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കലാണ്  കൂടുതൽ ഉത്തമം (അവലംബം : ഫതാവാ ഹഖാനിയ്യ 3/198)

وَاسْتِئْنَافُهُ أَفْضَلُ تَحَرُّزًا عَنِ الْخِلَافِ …..أَيْ بِأَنْ يَعْمَلَ عَمَلًا يَقْطَعُ الصَّلَاةَ، ثُمَّ يَشْرَعَ بَعْدَ الْوُضُوءِ......وَفِيهِ أَيْضًا: وَلَوْ وَجَدَ فُرْجَةً فِي الْأَوَّلِ لَا الثَّانِي لَهُ خَرْقُ الثَّانِي لِتَقْصِيرِهِمْ، وَفِي الْحَدِيثِ: «مَنْ سَدَّ فُرْجَةً غُفِرَ لَهُ». قَوْلُهُ: لِتَقْصِيرِهِمْ يُفِيدُ أَنَّ الْكَلَامَ فِيمَا إِذَا شَرَعُوا. وَفِي الْقُنْيَةِ: قَامَ فِي آخِرِ صَفٍّ وَبَيْنَهُ وَبَيْنَ الصُّفُوفِ مَوَاضِعُ خَالِيَةٌ، فَلِلدَّاخِلِ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ لِيَصِلَ الصُّفُوفَ؛ لِأَنَّهُ أَسْقَطَ حُرْمَةَ نَفْسِهِ، فَلَا يَأْثَمُ الْمَارُّ بَيْنَ يَدَيْهِ. دَلَّ عَلَيْهِ مَا فِي الْفِرْدَوْسِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، عَنِ النَّبِيِّ ﷺ: «مَنْ نَظَرَ إِلَى فُرْجَةٍ فِي صَفٍّ فَلْيَسُدَّهَا بِنَفْسِهِ؛ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ فَمَرَّ مَارٌّ فَلْيَتَخَطَّ عَلَى رَقَبَتِهِ؛ فَإِنَّهُ لَا حُرْمَةَ لَهُ»

أَيْ: فَلْيَتَخَطَّ الْمَارُّ عَلَى رَقَبَةِ مَنْ لَمْ يَسُدَّ الْفُرْجَةَ

(ابن عابدين، رد المحتار، كتاب الصلاة، باب الإمامة، ج 1، ص 570، ط: إچ ایم سعيد)

نَصٌّ مُخْتَصَرٌ مَعَ التَّشْكِيل (كَمُلَخَّص / كُتَيْبَة فِقْهِيَّة):

وَأَمَّا الَّذِي هُوَ عِنْدَ الْخُرُوجِ مِنَ الصَّلَاةِ فَلَفْظُ السَّلَامِ عِنْدَنَا، أَمَّا صِفَتُهُ فَإِصَابَةُ لَفْظَةِ السَّلَامِ لَيْسَتْ بِفَرْضٍ عِنْدَنَا، وَلَكِنَّهَا وَاجِبَةٌ، وَمِنَ الْمَشَايِخِ مَنْ أَطْلَقَ اسْمَ السُّنَّةِ عَلَيْهَا، وَأَنَّهَا لَا تُنَافِي الْوُجُوبَ لِمَا عُرِفَ

[بدائع الصنائع، للكاساني، جـ1، صـ194، دار الكتب العلمية]

وَلَنَا مَا رُوِيَ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَغَرَفْتُ لَهُ غُرْفَةً فَأَكَلَهَا، فَجَاءَ الْمُؤَذِّنُ فَقُلْتُ: الْوُضُوءُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَقَالَ ﷺ: «إِنَّمَا عَلَيْنَا الْوُضُوءُ مِمَّا يَخْرُجُ، لَيْسَ مِمَّا يَدْخُلُ».فَعُلِّقَ الْحُكْمُ بِمُطْلَقِ الْخَارِجِ، إِلَّا أَنَّ خُرُوجَ الطَّاهِرِ لَيْسَ بِمُرَادٍ، فَبَقِيَ خُرُوجُ النَّجِسِ مَقْصُودًا. وَرُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا عَنِ النَّبِيِّ ﷺ أَنَّهُ قَالَ: «مَنْ قَاءَ أَوْ رَعَفَ فِي صَلَاتِهِ فَلْيَنْصَرِفْ، وَلْيَتَوَضَّأْ، وَلْيَبْنِ عَلَى صَلَاتِهِ مَا لَمْ يَتَكَلَّمْ».وَهَذَا الْحَدِيثُ حُجَّةٌ عَلَى الشَّافِعِيِّ رَحِمَهُ اللَّهُ فِي وُجُوبِ الْوُضُوءِ بِخُرُوجِ النَّجَسِ مِنْ غَيْرِ السَّبِيلَيْنِ، وَفِي جَوَازِ الْبِنَاءِ عِنْدَ سَبْقِ الْحَدَثِ فِي الصَّلَاةِ.

[بدائع الصنائع، للكاساني، جـ1، صـ24، دار الكتب العلمية]

وَقَوْلُهُ: «وَالْأَفْضَلُ الِاسْتِئْنَافُ» خُرُوجًا مِنَ الْخِلَافِ، وَعَمَلًا بِالْإِجْمَاعِ. وَقِيلَ: هَذَا فِي الْمُنْفَرِدِ، وَأَمَّا فِي الْجَمَاعَةِ فَالْبِنَاءُ أَفْضَلُ صِيَانَةً لِفَضِيلَتِهَا، وَقُيِّدَ بِمَا إِذَا لَا يَجِدُ جَمَاعَةً أُخْرَى، وَهُوَ الصَّحِيحُ.وَقَالَ فِي النَّهْرِ: يَنْبَغِي وُجُوبُهُ إِذَا ضَاقَ الْوَقْتُ

[حاشية الطحطاوي على مراقي الفلاح، صـ333، دار الكتب العلمية]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

വായു രോഗം മൂലം നിത്യാശുദ്ധി കാരനായ വ്യക്തി ഇമാമത്ത് നിൽക്കുന്നതിന്റെ വിധി എന്താണ്

 

ഒരാൾക്ക് അധോവായു രോഗം കാരണം വായു പുറപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഫർള് നിസ്കാരം നിർവഹിക്കാനുള്ളത്ര സമയം പോലും വുളു നിൽക്കുന്നില്ല. അതിനിടയിലും വായു പുറപ്പെട്ട് വുളു നഷ്ടപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയാണെങ്കിൽ അയാൾ നിത്യ അശുദ്ധിക്കാരനായി (معذور) കണക്കാക്കപ്പെടും.

പ്രസ്തുത നിത്യാശുദ്ധികാരന്ന്  നിത്യാശുദ്ധികാരല്ലാത്ത മറ്റുള്ളവർക്ക് ഇമാമത്ത് നിൽക്കൽ അനുവദനീയമല്ല. അത്തരമൊരാളെ നിസ്കാരത്തിൽ പിന്തുടർന്നാൽ നിസ്കാരം ശരിയാകില്ല.

(وَكَذَا لَا يَصِحُّ الِاقْتِدَاءُ بِمَجْنُونٍ مُطْبِقٍ أَوْ مُتَقَطِّعٍ فِي غَيْرِ حَالَةِ إِفَاقَتِهِ، وَسَكْرَانٍ)، أَوْ مُعْتُوهٍ ذَكَرَهُ الْحَلَبِيُّ، (وَلَا طَاهِرٍ بِمَعْذُورٍ)، هَذَا (إِنْ قَارَنَ الْوُضُوءَ الْحَدَثُ أَوْ طَرَأَ عَلَيْهِ) بَعْدَهُ

(الدُّرُّ الْمُخْتَار: ١/٥٧٨)

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

വീട് /കെട്ടിട നിർമ്മാണത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ കുറ്റിയടിക്കുന്നതിന്റെ ഇസ്ലാമിക വിധി ?

 

കുറ്റിയടിക്കൽ, പാലു കാച്ചൽ പോലെ യുള്ള ധാരാളം പതിവുകളും ആചാരങ്ങളും സമൂഹത്തിൽ കാണാൻ കഴിയും ഇവ  നിർബന്ധമാണെന്ന് കരുതാതെയും അതിൽ പ്രത്യേക പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിക്കാതെയും (ഷറഇൽ സ്ഥിരപ്പെട്ടതാണെന്ന് കരുതാതെ) ചില നിബന്ധനകളോടുകൂടി ആചാരങ്ങളെയും പരമ്പരാഗത രീതികളെയും പിന്തുടരൽ അനുവദനീയമാണ്.

നിബന്ധനകൾ 

• അവ ശരീഅത്ത് വിധികളെയും സുന്നത്തിനെയും ലംഘിക്കുന്നതായിരിക്കരുത്. 
• അവയിൽ കാഫിറുകളോട് സാദൃശ്യം ഉണ്ടായിരിക്കരുത്.
• കൂടാതെ അവ ബിദ്അത്തിന്റെ പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നതായിരിക്കരുത്.

وَمَا كَانَ من بَاب الْعَادَات وَغَيرهَا فَبين آدابها ومكروهاتها مِمَّا يحْتَرز بِهِ عَن غوائل الرسوم، وَنهى عَن الرسوم الْفَاسِدَة، وَأمر بالصالحة، وَمَا كَانَ من مَسْأَلَة أَصْلِيَّة أَو عملية تركت فِي الفترة أَعَادَهَا غضة طرية كَمَا كَانَت، فتمت بذلك نعْمَة الله، واستقام دينه، وَكَانَ أهل الْجَاهِلِيَّة فِي زمَان النَّبِي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يسلمُونَ جَوَاز بعثة الْأَنْبِيَاء، وَيَقُولُونَ بالمجازاة، ويعتقدون أصُول أَنْوَاع الْبر، ويتعاملون بالارتفاقات الثَّانِي وَالثَّالِث

[، حجة الله البالغة شاه ولي  الله الدهلوي،٢١٨/١]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ശഅ്ബാൻ 15 ന് ശേഷം നോമ്പ് വെക്കുന്നതിന്റെ വിധി എന്താണ്

ശഅ്ബാനിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ ഒരു നോമ്പും പിടിക്കാത്ത വ്യക്തിക്ക് ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചിന് ശേഷം നോമ്പ് പിടിക്കൽ കറാഹത് തൻസീഹാണ്. ഒഴിവാക്കാലാണ് നല്ലത്. 

അതിനാൽ തിങ്കളാഴ്‌ചയും വ്യാഴാഴ്‌ചയും നോമ്പ്  പതിവുള്ളവർക്കും ഓരോ മാസവും അവസാന ദിവസങ്ങളിൽ നോമ്പ് പിടിക്കുന്നവർക്കും അല്ലെങ്കിൽ ശഅ്ബാനിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിലും നോമ്പ് പിടിച്ചിട്ടുള്ളവർക്കും  ശഅ്ബാൻ 15 ന് ശേഷം നോമ്പ് പിടിക്കൽ കറാഹത് ഇല്ലാതെ തന്നെ അനുവദനീയമാണ്.

ഖളാ ഉള്ളവർക്ക് വീട്ടാവുന്നതാണ്

"عن أبي سلمة، أن عائشة رضي الله عنها، حدثته قالت: لم يكن النبي صلى الله عليه وسلم يصوم شهرًا أكثر من شعبان، فإنه كان يصوم شعبان  كله"

صحيح البخاري (3/ 38)

"(وعن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "إذا انتصف شعبان") أي إذا مضى النصف الأول منه "فلاتصوموا" أي بلا انضمام شيء من النصف الأول بلا سبب من الأحاديث المذكورة، وفي رواية: فلا صيام حتى يكون رمضان، والنهي للتنزيه رحمةً على الأمة أن يضعفوا عن حق القيام بصيام رمضان على وجه النشاط، وأما من صام شعبان كله فيتعود بالصوم ويزول عنه الكلفة، ولذا قيده بالانتصاف أو نهى عنه لأنه نوع من التقدم المقدم، والله أعلم. قال القاضي: المقصود استجمام من لايقوى على تتابع الصيام فاستحبّ الإفطار كما استحبّ إفطاره عرفة ليتقوى على الدعاء، فأما من قدر فلا نهي له، ولذلك جمع النبي صلى الله عليه وسلم بين الشهرين في الصوم اهـ وكلام حسن لكن يخالف مشهور مذهبه أن الصيام بلا سبب بعد نصف شعبان مكروه، وفى شرح ابن حجر: قال بعض أئمتنا: يجوز بلا كراهة الصوم بعد النصف مطلقًا تمسكًّا بأن الحديث غير ثابت أو محمول على من يخاف الضعف بالصوم، وردّه المحققون بما تقرّر أن الحديث ثابت بل صحيح، وبأنه مظنة للضعف، وما نيط بالمظنة لايشترط فيه تحققها. (رواه أبو داود والترمذي وابن ماجه والدارمي) قال ابن الهمام: أخرج الترمذي عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: " «إذا بقي النصف من شعبان فلاتصوموا»" وقال: حسن صحيح، لايعرف إلا من هذا الوجه، على هذا اللفظ، وقال ابن حجر: ولا نظر لقول أحمد: إنه منكر؛ لأنّ أبا داود سكت عليه في سننه مع نقله عنه في غيرها الإنكار، فكأنه لم يرتضه، ووجهه أنّ أحمد قال عن راويه: إنه ثقة لاينكر من حديثه إلا هذا، ولم يبين سبب إنكاره، فلم يقدح ذلك في ردّه، قال ابن الهمام: ومعناه عند بعض أهل العلم أن يفطر الرجل حتى إذا انتصف شعبان أخذ في الصوم".

مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح (4/ 1376)

"قلت: والنهي عندي في الحديث الأول لمعنى شرعي، وفي الحديث الثاني إرشادًا وشفقةً فقط. فإن رمضان أمامه، فليتأهب له، وليترك الصيام لئلايضعف قبل رمضان. بخلاف الأول، فإن الناس اعتادوا به ويصومونه، وهذا يوجب هدر حدود الشرع والتخليط بينها، فأحب أن يبقى الفرض متميزًا عن النفل، فنهى عن صوم يوم أو يومين قبله

وحاصله: أن النهي عن التقدم بيوم أو يومين مؤكد، بخلاف النهي عن الصوم من نصف شعبان، فإنه بالنظر إلى أهبته لرمضان، وذلك لأنّ ليلة القدر، وإن كانت في رمضان، إلا أنه يعلم من بعض الروايات أنها في النصف من شعبان، والوجه عندي أنها في رمضان، نعم بعض متعلقاتها وتمهيداتها من نصف شعبان، فيمكن أن يصوم أحد من نصف شعبان لهذا، فنهاه شفقة، ليستقبل شهر رمضان، وإنما كان النبي صلى الله عليه وسلم يصوم شعبان كلّه، أو أكثره لتتمكّن نساؤه بقضاء صيامهنّ، قبل أن يهجم عليهنّ رمضان، كما في الحديث"

فيض الباري على صحيح البخاري (3/ 334)

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

പ്രായമുള്ള രോഗിയായ നോമ്പ് പിടിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള വ്യക്തി റമദാൻ നോമ്പ് പിടിക്കാൻ സാധിച്ചില്ലെങ്കിൽ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത് ? കഴിഞ്ഞ വർഷത്തെ നോമ്പുകളും ഖളാ വീട്ടിട്ടില്ല

നോമ്പ് പിടിക്കുന്നതിനാൽ ഒരു രോഗിയുടെ ആരോഗ്യം കൂടുതൽ ഗുരുതരമാകാൻ ശക്തമായ സാധ്യത ഉണ്ടെങ്കിൽ കൂടാതെ വിശ്വസനീയനും വിദഗ്ധനുമായ ഡോക്ടർ നോമ്പ് ഒഴിവാക്കാൻ ഉപദേശം നൽകുകയാണെങ്കിൽ അത്തരത്തിലുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ ആ രോഗിക്ക് നോമ്പ് വിടാൻ അനുമതിയുണ്ട്. തുടർന്ന് ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത ശേഷം ആ നോമ്പുകളുടെ ഖളാ നിർബന്ധമാണ്.

എന്നാൽ രോഗം ദീർഘകാലമായി തുടരുന്നതും സുഖം പ്രാപിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷ ഇല്ലാതിരിക്കയും ചെയ്താൽ ഓരോ നോമ്പിനും പകരമായി അര സ്വാഅ് അതായത് ഒരു സദഖതുല്‍ ഫിത്രിന്റെ അളവിന് (1.633 ഗ്രാം) തുല്യമായ ഫിദ്യ നൽകൽ നിർബന്ധമാണ്.

ഇനി ഫിദ് യ നൽകി കഴിഞ്ഞിട്ടും ജീവിതത്തിലെ ഏതെങ്കിലും ഘട്ടത്തിൽ ആ രോഗിക്ക് ആരോഗ്യം ലഭിച്ചാൽ ഫിദ്യ നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ആ നോമ്പുകളുടെ ഖളാ നിർബന്ധമായിരിക്കും.

وَمِنْهَا الْمَرَضُ) الْمَرِيضُ إذَا خَافَ عَلَى نَفْسِهِ التَّلَفَ أَوْ ذَهَابَ عُضْوٍ يُفْطِرُ بِالْإِجْمَاعِ، وَإِنْ خَافَ زِيَادَةَ الْعِلَّةِ وَامْتِدَادَهَا فَكَذَلِكَ عِنْدَنَا، وَعَلَيْهِ الْقَضَاءُ إذَا أَفْطَرَ كَذَا فِي الْمُحِيطِ. ثُمَّ مَعْرِفَةُ ذَلِكَ بِاجْتِهَادِ الْمَرِيضِ وَالِاجْتِهَادُ غَيْرُ مُجَرَّدِ الْوَهْمِ بَلْ هُوَ غَلَبَةُ ظَنٍّ عَنْ أَمَارَةٍ أَوْ تَجْرِبَةٍ أَوْ بِإِخْبَارِ طَبِيبٍ مُسْلِمٍ غَيْرِ ظَاهِرِ الْفِسْقِ كَذَا فِي فَتْحِ الْقَدِيرِ .....(وَمِنْهَا: كِبَرُ السِّنِّ) فَالشَّيْخُ الْفَانِي الَّذِي لَا يَقْدِرُ عَلَى الصِّيَامِ يُفْطِرُ وَيُطْعِمُ لِكُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا كَمَا يُطْعِمُ فِي الْكَفَّارَةِ كَذَا فِي الْهِدَايَةِ. وَالْعَجُوزُ مِثْلُهُ كَذَا فِي السِّرَاجِ الْوَهَّاجِ. وَهُوَ الَّذِي كُلُّ يَوْمٍ فِي نَقْصٍ إلَى أَنْ يَمُوتَ كَذَا فِي الْبَحْرِ الرَّائِقِ. ثُمَّ إنْ شَاءَ أَعْطَى الْفِدْيَةَ فِي أَوَّلِ رَمَضَانَ بِمَرَّةٍ، وَإِنْ شَاءَ أَخَّرَهَا إلَى آخِرِهِ كَذَا فِي النَّهْرِ الْفَائِقِ

وَلَوْ قَدَرَ عَلَى الصِّيَامِ بَعْدَ مَا فَدَى بَطَلَ حُكْمُ الْفِدَاءِ الَّذِي فَدَاهُ حَتَّى يَجِبَ عَلَيْهِ الصَّوْمُ هَكَذَا فِي النِّهَايَةِ

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

നമസ്കരിക്കുമ്പോൾ ഡയപ്പർ ധരിച്ച് ഒരു കുഞ്ഞ് നമസ്കരിക്കുന്നയാളെ വന്ന് സ്പർശിച്ചാൽ അല്ലെങ്കിൽ മടിയിൽ വന്നിരുന്നാൽ നമസ്കാരം ബാത്തിലാവുമോ

നിസ്കാരത്തിനിടയിൽ സ്വയം നടക്കാൻ കഴിയുന്ന കുട്ടി നജസായ ശരീരമോ വസ്ത്രമോ ഉള്ള നിലയിൽ സ്വയം നിസ്കാരത്തിലിരിക്കുന്നയാളുടെ മേൽ കയറുകയോ സ്പർശിക്കുകയോ മടിയിൽ ഇരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ നിസ്കാരം അസാധുവാകുന്നതല്ല.

എന്നാൽ സ്വയം നടക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര ചെറിയ കുട്ടിയെ മറ്റൊരാൾ നിസ്കരിക്കുന്നയാളുടെ മേൽ  വെക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ നിസ്കരിക്കുന്നയാൾ എടുത്തു വെക്കുകയോ ആ കുട്ടിയുടെ ശരീരത്തിലോ വസ്ത്രത്തിലോ നജസ് ഉണ്ടായിരിക്കുകയും അത്തരത്തിൽ ഒരു ഫർള് (മൂന്നു തവണ “സുബ്ഹാനല്ലാഹ്” പറയുന്നതിനുള്ള സമയം) നിർവഹിക്കുന്നത്ര സമയം ആ അവസ്ഥയിൽ കഴിയുകയും ചെയ്താൽ ആ നമസ്കാരം അസാധുവാകുന്നതാണ്.

وَكَذَا مَا يَتَحَرَّك بِحَرَكَتِهِ أَوْ يُعَدُّ حَامِلًا لَهُ كَصَبِيٍّ عَلَيْهِ نَجَسٌ إنْ لَمْ يَسْتَمْسِكْ بِنَفْسِهِ مَنَعَ وَإِلَّا لَا......قَوْلُهُ إنْ لَمْ يَسْتَمْسِكْ) الْأَوْلَى حَذْفُ إنْ وَجَوَابِهَا لِأَنَّهُ تَمْثِيلٌ لِلْمَحْمُولِ، فَحَقُّ التَّعْبِيرِ أَنْ يَقُولَ كَصَبِيٍّ عَلَيْهِ نَجَسٌ لَا يَسْتَمْسِكُ بِنَفْسِهِ ط (قَوْلُهُ وَإِلَّا لَا) أَيْ وَإِنْ كَانَ يَسْتَمْسِكُ بِنَفْسِهِ لَا يَمْنَعُ لِأَنَّ حَمْلَ النَّجَاسَةِ حِينَئِذٍ يُنْسَبُ إلَيْهِ لَا إلَى الْمُصَلِّي (قَوْلُهُ كَجُنُبٍ) تَنْظِيرٌ لَا تَمْثِيلٌ، أَيْ فَإِنَّ الْجَنَابَةَ أَيْضًا تُنْسَبُ إلَى الْمَحْمُولِ لَا إلَى الْمُصَلِّي،....وَيُؤَيِّدُهُ مَا فِي الْبَحْرِ عَنْ الظَّهِيرِيَّةِ: لَوْ جَلَسَ عَلَى الْمُصَلِّي صَبِيٌّ ثَوْبُهُ نَجَسٌ وَهُوَ يَسْتَمْسِكُ بِنَفْسِهِ أَوْ حَمَامٌ نَجَسٌ جَازَتْ صَلَاتُهُ لِأَنَّ الَّذِي عَلَى الْمُصَلِّي مُسْتَعْمِلٌ لِلنَّجَسِ، فَلَمْ يَصِرْ الْمُصَلِّي حَامِلًا لِلنَّجَاسَةِ

[ابن عابدين، الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار)، ٤٠٣/١]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

പ്രസവ സമയത്തെ ബുദ്ധിമുട്ട് മാറി എളുപ്പമാകാൻ എന്തെങ്കിലും ദുആ ഉണ്ടോ

 

ഇബ്നു അബ്ബാസ് (റ) പറയുന്നു. ഏതെങ്കിലും സ്ത്രീക്ക് പ്രസവം പ്രയാസകരമായാൽ രണ്ട് ആയത്തുകളും രണ്ട് വചനങ്ങളും ഒരു തളികയിൽ എഴുതി അത് കഴുകി ആ വെള്ളം അവൾക്ക് കുടിപ്പിക്കണം. ഇൻശാ അല്ലാഹ് പ്രസവം എളുപ്പമാകുന്നതാണ് 

പ്രസ്തുത  വചനങ്ങൾ

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ

 سُبْحَانَ اللَّه رَبّ السَّمَاوَاتِ وَرَبّ الْأَرْضِ وَرَبّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ

പ്രസ്തുത ആയതുകൾ

كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَها لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً  أَوْ ضُحاها

സൂറ: നാസിആത് : 46

  كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مَا يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ بَلَاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفَاسِقُونَ

സൂറ: അഹ്ഖാഫ് : 35

അവലംബം : തഫ്സീർ ഖുർത്വുബി 16/222

وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: إِذَا عَسِرَ عَلَى الْمَرْأَةِ وَلَدُهَا تَكْتُبُ هَاتَيْنِ الْآيَتَيْنِ وَالْكَلِمَتَيْنِ فِي صَحِيفَةٍ ثُمَّ تُغَسَّلُ وَتُسْقَى مِنْهَا، وَهِيَ: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ، سُبْحَانَ اللَّه رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ" كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَها لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً (4) أَوْ ضُحاها" [النازعات: 46]." كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مَا يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ بَلَاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفَاسِقُونَ" صَدَقَ اللَّهُ الْعَظِيمُ

[القرطبي، شمس الدين، تفسير القرطبي، ٢٢٢/١٦]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

ബറാഅത് നോമ്പ് : ഹദീസ് വ്യാജമൊ

ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം ദിവസത്തെ ബറാഅത് നോമ്പിനെക്കുറിച്ച് സുനൻ ഇബ്നു മാജയിൽ ഒരു ഹദീസ് വരുന്നു. ഈ ഹദീസ് അലി (റ) രിവായത് ചെയ്തിരിക്കുന്നു 

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ: أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي سَبْرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ: إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ فَقُومُوا لَيْلَهَا وَصُومُوا يَوْمَهَا. الخ

(سُنَنُ ابْنِ مَاجَه : 1384- 1/253)

“ശഅ്ബാൻ മാസത്തിലെ 15-ാം രാവ് വന്നാൽ ആ രാത്രിയിൽ നിങ്ങൾ നഫ്ൽ നമസ്കാരം നിർവഹിക്കുക. അതിന്റെ പകലിൽ നോമ്പ് നോൽക്കൂ.الخ

നബി ﷺ തങ്ങളുടെ ഈ നിർദ്ദേശം അടങ്ങുന്ന പ്രസ്തുത ഹദീസ് ഒരുനിലയ്ക്കും പരിഗണിക്കപ്പെടാൻ യോഗ്യതയില്ലാത്ത വ്യാജ ഹദീസ് ആണെന്നുള്ള പ്രചാരണം വ്യാപകമായി കാണുന്നു. ഇതിലെ വസ്തുത എന്താണെന്ന് നമുക്ക് പരിശോധിക്കാം.

ആദ്യമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്  ശഅ്ബാൻ 15 നോമ്പിന്റെ വാജിബോ സുന്നത്തോ അല്ല. തങ്ങളുടെ ﷺ ഈ നിർദേശത്തെ വാജിബ് അല്ലെങ്കിൽ സുന്നത്ത് എന്ന നിലയിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയില്ല. കാരണം ഈ ഹദീസ് മുഹദ്ദിസുകളുടെ അടുക്കൽ ദുർബലമായ (ദഈഫ്) ഹദീസാണ്. എന്നാൽ തന്നെ മൗളൂഅ് (വ്യാജം) അല്ല.  

പ്രശ്നവും പരിഹാരവും

ഈ ഹദീസിന്റെ സനദിൽ “ഇബ്നു അബീ സബ്രഹ്” എന്ന ഒരു റാവിയുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ (റ) യഹ്യാ ബിൻ മഈൻ (റ)

“അദ്ദേഹം ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുന്നവൻ (വദ്ദാഅ്)” എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

ഇബ്നു മാജയുടെ ഹാശിയയിൽ മൗലാന മുഹമ്മദ് മുസ്തഫാ അഅ്ളമി എഴുതുന്നു:

إِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ، فِيهِ ابْنُ أَبِي سَبْرَةَ، قَالَ فِيهِ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَابْنُ مَعِينٍ: يَضَعُ الْحَدِيثَ. (1 / 253)

അർത്ഥം : “ഇതിന്റെ സനദ് ദുർബലമാണ്. ഇതിൽ ‘ഇബ്ന് അബീ സബ്രഹ്’ എന്ന റാവിയുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ (റ) ഉം യഹ്യാ ബിൻ മഈൻ (റ) ഉം പറയുന്നു: അദ്ദേഹം ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.”

ഈ അഭിപ്രായങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരു സംഘം പണ്ഡിതന്മാർ പ്രസ്തുത ഹദീസ് വ്യാജമാണെന്ന് വിധിച്ചിട്ടുണ്ട്. വ്യാജമായതിനാൽ തന്നെ ശഅ്ബാൻ 15  ന് പ്രത്യേകമായ ഒരു നോമ്പ് വ്യാജ ഹദീസിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പറ്റില്ല എന്നുമാണ് അവർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്.

ഈ ഹദീസ് വ്യാജമാണോ ? പരിശോധിക്കാം

ഈ ഹദീസ് മൗളൂഅ് അല്ല എന്നതിന്റെ കാരണങ്ങൾ

കാരണം : ഒന്ന്

ഏതെങ്കിലും ഹദീസിന്റെ സനദിലെ ഒരു റാവിക്കെതിരെ ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിച്ചവൻ (وضع) എന്ന ആരോപണം ഉള്ളതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു ഹദീസിനെ മൗളൂഅ് എന്ന് വിധിക്കാൻ കഴിയില്ല.പറയപ്പെട്ട രീതിയിൽ ഈ ഹദീസ് മൗളൂഅ് ആയിരുന്നെങ്കിൽ ഇമാം മുന്ദിരി (റ) തന്റെ “അത്തർഗീബ് വത്തർഹീബ്” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ ഹദീസ് കൊണ്ടുവരുമായിരുന്നില്ല.

കാരണം ഇമാം മുന്ദിരിയെക്കുറിച്ച് അല്ലാമ സുയൂത്വി (റ) എഴുതിയിരിക്കുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്. ഇമാം മുന്ദിരി (റ) തന്റെ “അത്തർഗീബ് വത്തർഹീബ്” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഒരു ഹദീസ് ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട് എങ്കിൽ ഒരാശങ്കയുമില്ലാതെ ആ ഹദീസിനെ നിനക്ക് ഉദ്ധരിക്കാം. അത് മൗളൂഅ് ആയിരിക്കില്ല. (അറഹ്മതുല്‍ മുർസല പേജ്: 15)

കാരണം : രണ്ട്

ഇബ്നു മാജയിലെ മൗളൂആയ ഹദീസുകൾ പ്രത്യേകം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച പണ്ഡിതന്മാരുടെ പട്ടികകളിൽ ഈ ഹദീസ് കാണപ്പെടുന്നില്ല. “ما تمس إليه الحاجة على سنن ابن ماجه” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ അത്തരം എല്ലാ വ്യാജ ഹദീസുകളും പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

കാരണം : മൂന്ന്

ഇബ്നു അബീ സബ്രഹ് എന്ന റാവിക്കെതിരെ കടുത്ത ജർഹ് (വിമർശനം) ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദുർബലതയിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ ചില പണ്ഡിതർ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസ വാക്കുകളും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്: ഖതീബ് ബഗ്ദാദി (റ) തന്റെ ചരിത്രഗ്രന്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശദമായ ജീവചരിത്രത്തിൽ ഇത് കാണാം. കൂടാതെ  ഷൈഖ് മുഹമ്മദ് താഹിര്‍ പട്ട്നി (റ) അദ്ദേഹത്തെ “ഖാദി അല്‍ ഇറാഖ്” ( ഇറാക്കിന്റെ ന്യായാധിപൻ) എന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതായത് ചില മുഹദ്ദിസുകള്‍ അദ്ദേഹത്തോട് വ്യാജ ഹദീസ് ബന്ധപ്പെടുത്തി വിമർശനം ഉന്നയിച്ചിരിക്കുന്നിടത്ത് മറ്റുചിലര്‍ അദ്ദേഹത്തെ വെറും ദുർബലന്‍ (ദഊീഫ്) എന്ന നിലയില്‍ മാത്രമാണ് കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ ഈ ഹദീസിനെ പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഏകോപന അഭിപ്രായം എന്ന നിലയ്ക്ക്  മൗളൂഅ് എന്ന് വിളിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ തന്നെ ഈ ഹദീസ് മൗളൂഅ് അല്ല എന്ന് തീർച്ചപ്പെടുത്തി പറയാൻ സാധിക്കില്ല. മൗളൂഅ് എന്നത് ഒരു ചിലരുടെ അഭിപ്രായം മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

എങ്കിലും ഇത് ദുർബലമായ (ദഈഫ്) ഹദീസാണ്. ഈ കാര്യം ഇമാം ശൗകാനി (റ) തന്റെ ഗ്രന്ഥമായ: “ഫവാഇദുൽ മജ്മൂഅ ഫീ ബയാനിൽ അഹാദീസ് അൽ മൗളൂഅ” (പേജ്: 20) എന്നതിൽ വ്യക്തമായി ഇത് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മാത്രമല്ല ദുർബല ഹദീസുകൾ ഫദായിലിന്റെ (പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെ) വിഷയത്തിൽ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നതാണ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഐക്യകണ്ഠേനയുള്ള അഭിപ്രായമാണ്.

ശഅ്ബാൻ മാസത്തിലെ പതിനഞ്ചാം തീയതിയിലെ നോമ്പിനെ വാജിബ് അല്ലെങ്കിൽ സുന്നത്ത് എന്നു പറയാനാവില്ല. അതുപോലെ തന്നെ ബിദ്അത്ത് എന്ന് പറഞ്ഞ് പൂർണ്ണമായും നിരസിക്കാനും സാധ്യമല്ല. മറിച്ച് അത് മുസ്തഹബ് (ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെട്ടത്) ആണെന്ന് പറയുന്നതാണ് ശരി. ചില ഫുഖഹാക്കൾ അതിനെ മർഗൂബാത് ( പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന) നോമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഫതാവാ ആലംഗീരി (1/203) യിൽ കാണുന്നതുപോലെ. മറ്റുചിലർ “മുസ്തഹബ്” എന്ന പദപ്രയോഗമാണ് സ്വീകരിച്ചത് ഫതാവാ ദാറുൽ ഉലൂം ദയൂബന്ദ് (6/500), തഅ്ലീമുൽ ഇസ്ലാം (4/66) മുഫ്തി കിഫായത്തുള്ളാഹ് (റ) എന്നിവയിൽ കാണുന്നപോലെ.

അതിനാൽ വ്യക്തിപരമായി ആരെങ്കിലും ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം തീയതിയിൽ നോമ്പ് നോറ്റാൽ അതിൽ നിന്ന് അവനെ വിലക്കുകയില്ല. മറിച്ച് അതിന്റെ ബർകത്ത് ലഭിക്കുന്നവനായി കണക്കാക്കപ്പെടും. കാരണം അതിന്റെ മഹത്വം ഒരു ഹദീസിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; അതിന്റെ സനദ് ദഊീഫ് ആണെങ്കിലും, ഫദായിലുകളുടെ കാര്യത്തിൽ ദഈഫ് ഹദീസ് സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നതാണ്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് താഴെ പറയുന്ന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം തീയതിയിലെ ഈ നോമ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്:

• അശിഅത്ത് അൽ ലമഅാത്ത് പേജ് 588)
• മാ സബത ബിസ്സുന്നത്തി ഫീ അയ്യാമിസ് സന്ന (പേജ് 80)
• തുഹ്ഫതുല്‍ അഹ്വദി (2/53)
• അൽ മൗഇളതുൽ ഹസന  (പേജ് 162)
• നിസാബ് അഹ്ലി ഖിദ്മാത്ത് ശർഇയ്യ (പേജ് 382)
• ഫതാവാ ദാറുൽ ഉലൂം ദയൂബന്ദ് (6/500)
• ബഹിഷ്തി സേവർ 3/10)
• തഅ്ലീമുൽ ഇസ്ലാം 6/66)

ഞങ്ങളുടെ ഉസ്താദ് മൗലാന ഹബീബു റഹ്മാൻ അഅ്ളമി (റ) ഇബ്നു മാജയിലെ മേൽപ്പറഞ്ഞ ഹദീസ് മൗളൂഅ് (വ്യാജം) അല്ലെന്ന കാര്യത്തിൽ വിശദമായ ചർച്ച നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹം പറയുന്നു

“ശഅ്ബാൻ മാസത്തിലെ പതിനഞ്ചാം തീയതിയിലെ നോമ്പിനെക്കുറിച്ച്  ഇബ്നു മാജയിൽ വന്നിരിക്കുന്ന ഹദീസ് മൗളൂഅ് അല്ല. ഏതൊരു ഹദീസ് വിദഗ്ധ പണ്ഡിതനും അതിനെ മൗളൂഅ് എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടില്ല. തുഹ്ഫതുല്‍ അഹ്വദീയിലെ വാചകത്തെ ആധാരമാക്കി ഈ ഹദീസ് മൗളൂഅ് ആണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് അജ്ഞതയാണ്.

ഈ ഹദീസിന്റെ റാവികളിൽ അബൂബകർ ബിൻ സബ്രഹ് ഉണ്ടെന്നത് ശരിയാണ്. അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുന്നവൻ എന്ന് പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതുകൊണ്ട് ഈ വിഷയത്തിലുള്ള ഹദീസ് അദ്ദേഹം തന്നെ ഉണ്ടാക്കിയതും മൗളൂഅ് ആണെന്നും തെളിയുന്നില്ല.

അതായത് സനദിൽ ഹദീസുകൾ വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരാൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ പേരിൽ ഒരു ഹദീസിനെ മൗളൂഅ് എന്ന് വിളിക്കുന്നത് അനുവദനീയമല്ല. അതിൽ നിന്ന് പരമാവധി മനസ്സിലാക്കാൻ പറ്റുന്നത് ആ ഹദീസ് സനദിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ദുർബലമായതാണെന്നതാണ്.

ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ  ഇബ്നു മാജയിലെ മൗളൂഅ് ഹദീസുകൾ പ്രത്യേകം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച പണ്ഡിതന്മാരുടെ പട്ടികയിൽ ഈ ഹദീസിന്റെ പരാമർശം കാണുന്നില്ല. മാ തമസ്സു ഇലൈഹിൽ ഹാജ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ആ എല്ലാ ഹദീസുകളും പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്; ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് പരിശോധിക്കാം.”

ഹദീസ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഉസൂൽ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും മറ്റും പല സ്ഥലങ്ങളിലും വ്യക്തമായി പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്

ഒരു ഹദീസിന്റെ സനദിൽ കള്ളം പറയുന്ന (കദ്ദാബ്) അല്ലെങ്കിൽ ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുന്ന (വദ്ദാഅ്) ഒരു റാവി ഉണ്ടെന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ആ ഹദീസ് മൗളൂഅ് ആകുകയില്ല. അതിന്റെ മൗളൂഅ് ആണെന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു തെളിവ് കൂടി ഉണ്ടായിരിക്കണം.

ഉദാഹരണമായി ഫത്ഹുൽ മുഗീസ് (1/251) ഇമാം സഖാവി (റ) എഴുതുന്നു:

“ھٰذَا مَعَ أنَّ مُجَرَّدَ تَفَرُّدِ الْکَذَّابِ بَلِ الْوَضَّاعِ وَلَوْ کَانَ بَعْدَ الاِسْتِقْصَاءِ وَالتَّفْتِیْشِ مِنْ حَافِظٍ مُتَبَحِّرٍ تَامِ الاِسْتِقْرَاءِ غَیْرُ مُسْتَلْزِمٍ لِذٰلِکَ بَلْ لاَ بُدَّ مَعَہُ مِنْ اِنْضِمَامِ شَیْءٍ مِمَّا سَیَأْتِیْ”

അർത്ഥം,: “ഒരു കള്ളനോ, അതിലും മുന്നിലുള്ള ഒരു ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുന്നവനോ ഏതെങ്കിലും ഹദീസിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് (തഫറുദ് ആയി) വന്നിട്ടുണ്ടെന്നതു മാത്രം അത് സമ്പൂർണ്ണ അന്വേഷണത്തിനും പരിശോധനയ്ക്കും ശേഷം വിശാലജ്ഞാനവും പൂർണ്ണമായ പഠനവും ഉള്ള ഒരു മഹാനായ ഹാഫിസ് ഹദീസ് പണ്ഡിതൻ സ്ഥിരീകരിച്ചാലും അത് ഹദീസ് മൗളൂഅ് ആണെന്ന നിഗമനത്തെ അനിവാര്യമായി നിർബന്ധിക്കുന്നതല്ല. മറിച്ച് അതോടൊപ്പം പിന്നീടു പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു തെളിവ് കൂടി ചേർന്നിരിക്കണം.”

ഇതുപോലെ തന്നെ ഒരു റാവിയെ മുന്കറുൽ ഹദീസ് എന്നും, ഹദീസിനെ മുൻകർ എന്നും വിളിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിനെ മൗളൂഅ് എന്ന് പറയുന്നത് അനുവദനീയമല്ല. “ لا تقولوا سورةَ البقرةِ…” എന്ന ഹദീസിനെ ഇമാം അഹ്മദ് (റ) മുൻകർ എന്നും അതിലെ റാവിയായ ഉബൈസിനെ മുൻകറുൽ ഹദീസ് എന്നും വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇബ്നു ജൗസി (റ) ആ ഹദീസിനെ മൗളൂആത് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഇമാം ഇബ്നു ഹജർ അസ്ഖലാനി (റ)  അതിനെതിരെ കടുത്ത വിമർശനം ഉന്നയിച്ചു.

അദ്ദേഹം പറയുന്നു:

أفرط ابن جوزی فی ایراد ھذا الحدیث فی الموضوعات، ولم یذکر مستندہ الا قولَ أحمد وتضعیف عبیس وھذا لا یقتضی الوضع

“ഈ ഹദീസിനെ മൗളൂആത് എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഇബ്നു ജൗസി (റ) അതിരുകടന്നിരിക്കുന്നു. തെളിവായി അദ്ദേഹം ഉദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇമാം അഹ്മദിന്റെ വാക്കും ഉബൈസിന്റെ ദൗർബല്യവും മാത്രമാണ്. എന്നാൽ ഇതുമാത്രം ഒരു ഹദീസ് മൗളൂഅ് ആണെന്ന് വിധിക്കാൻ നിർബന്ധിതമാക്കുന്നില്ല.”(അൽ ആലാഇൽ മസ്നൂഅ: 1/239)

മുകളിലുള്ള വിശദീകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഈ കാര്യം വ്യക്തമായി ബോധ്യപ്പെടുന്നു:

“ശഅ്ബാൻ മാസത്തിലെ നോമ്പിന്റെ മഹത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ രിവായത്തിൽ അബൂബക്റ് ബിൻ അബ്ദുല്ലാഹ് എന്ന റാവി ഹദീസ് കെട്ടിച്ചമച്ചവനാണ് (واضع الحديث); അതിനാൽ ഈ രിവായത്ത് മൗളൂഅ് (موضوع) ആകുന്നു” എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വ്യക്തിയുടെ വാദം പൂർണ്ണമായും തെറ്റാണ്.

ഇത്തരത്തിലുള്ള അജ്ഞാനപരമായ വാക്കുകൾ ഒരു ആലിമും പറയുകയില്ല. മൗലാന അബ്ദുറഹ്മാൻ മുബാറക് പൂരി (റ) പോലുള്ള മഹാനായ പണ്ഡിതൻ ഇങ്ങനെ പറയുമോ? മറിച്ച്, മൗലാന ഈ ഹദീസിനെ ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം രാത്രിയുടെ മഹത്വം തെളിയിക്കുന്നതിനുള്ള തെളിവായി ഉന്നയിക്കുന്നു; “ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം രാത്രിക്ക് ഫദീലത്ത് തെളിയുന്നില്ല” എന്ന് പറയുന്ന ആളിനെതിരെയാണ് അദ്ദേഹം ഇതിനെ ഹുജ്ജത്തായി സ്ഥാപിക്കുന്നത്.

തുഹ്ഫത്തുൽ അഹ് വദിയിൽ പറയുന്നു.

مِنْهَا حَدِيثُ عَلِيٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ:

إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ فَقُومُوا لَيْلَهَا وَصُومُوا يَوْمَهَا …

رَوَاهُ ابْنُ مَاجَةَ، وَفِي سَنَدِهِ أَبُوبَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي سَبْرَةَ الْقُرَشِيُّ الْعَامِرِيُّ الْمَدَنِيُّ … رَمَوْهُ بِالْوَضْعِ … وَقَالَ النَّسَائِيُّ: مَتْرُوكٌ.

فَهَذِهِ الْأَحَادِيثُ بِمَجْمُوعِهَا حُجَّةٌ عَلَى مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ لَمْ يَثْبُتْ فِي فَضِيلَةِ لَيْلَةِ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ شَيْءٌ

(تحفة الاحوذی 2/53)

അർത്ഥം: ഇവയിൽ നിന്ന് ഹസ്റത് അലി (റ) യുടെ ഹദീസാണ്: റസൂലുല്ലാഹ് ﷺ പറഞ്ഞു:

“ശഅ്ബാൻ മാസത്തിലെ പകുതി (15-ാം) രാത്രി വന്നാൽ, അതിന്റെ രാത്രിയിൽ (ഇബാദത്തിൽ) എഴുന്നേറ്റ് നിൽക്കുകയും, അതിന്റെ പകലിൽ നോമ്പ് നോൽക്കുകയും ചെയ്യുക.”

ഈ ഹദീസ് ഇബ്നു മാജ (റ) രിവായത് ചെയ്തതാണ്. അതിന്റെ സനദിൽ അബൂബക്റ് ബിൻ അബ്ദുല്ലാഹ് ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ അബീ സബ്ര അൽ ഖുറശീ അൽ ആമിരി അൽ മദനി എന്ന റാവിയുണ്ട്. ചിലർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് അബ്ദുല്ലാഹ് എന്നും, ചിലർ മുഹമ്മദ് എന്നും പറയുന്നു. പലപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തെ പിതാമഹന്റെ പേരിലാണ് ബന്ധപ്പെടുത്തി പറയുന്നത്. ‘തഖ്രീബ്’ തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽപോലെ അദ്ദേഹത്തിന് മേൽ ഹദീസ് കെട്ടിച്ചമച്ചുവെന്ന (وضع) ആരോപണമുണ്ട്.

ഇമാം ദഹബി (റ) മീസാൻ ൽ പറയുന്നു: ഇമാം ബുഖാരി (റ) മുതലായവർ അദ്ദേഹത്തെ ദുർബലനാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ (റ) യുടെ പുത്രന്മാരായ അബ്ദുല്ലാഹും സാലിഹും, തങ്ങളുടെ പിതാവിൽ നിന്ന് ഇങ്ങനെ രിവായത് ചെയ്യുന്നു: അവൻ ഹദീസ് കെട്ടിച്ചമച്ചിരുന്നു. ഇമാം നസാഈ (റ) പറഞ്ഞു: "متروك” (ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട റാവി) ആണെന്ന്.

എന്നാൽ, ഈ എല്ലാ ഹദീസുകളും കൂട്ടമായി പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, “ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം രാത്രിയുടെ മഹത്വത്തിൽ ഒന്നും തെളിയുന്നില്ല” എന്ന് പറയുന്നവർക്ക് എതിരെയുള്ള തെളിവാകുന്നു.

ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കുക: മൗലാന അബ്ദുറഹ്മാൻ മുബാറക്പൂരി (റഹ്) ഈ ഹദീസിനെ മൗളൂഅ് (موضوع) എന്ന് വിധിച്ചിട്ടില്ല; മറിച്ച് ദഈഫ് (ضعيف) എന്നാണ് പറഞ്ഞത്. അതുപോലെ തന്നെ ഇമാം മുന്ദിരി (റ) യും ഇതിനെ ദഈഫ് എന്നാണ് വിലയിരുത്തിയത്.

കൂടാതെ അദ്ദേഹം ഈ ഹദീസ് തന്റെ അത്തർഗീബ് വത്തർഹീബ് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിനാൽ, ഇമാം സ്യൂതി (റഹ്) യുടെ വ്യക്തമായ പ്രസ്താവന പ്രകാരം ഇത് മൗളൂഅ് അല്ല.

إِذَا عَلِمْتُمْ بِالْحَدِيثِ أَنَّهُ فِي تَصَانِيفِ الْمُنْذِرِيِّ صَاحِبِ التَّرْغِيبِ وَالتَّرْهِيبِ فَأَرْوُوهُ مُطْمَئِنِّينَ

(الرحمة المرسلة في شأن حديث البسملة: 15)

അർത്ഥം: ഇമാം മുന്ദിരി (റ) യുടെ അത്തർഗീബ് വത്തർഹീബ് രചനകളിൽ ഉള്ള ഹദീസ് മൗളൂഅ് അല്ല. അതിനാൽ അതിനെ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ രിവായത് ചെയ്യാം.

അതായത് ഈ ഹദീസ് മൗളൂഅ് അല്ല. അതിനെ മൗളൂഅ് എന്ന് പറയുന്നത് അജ്ഞാനമാണ്. അതെ, ഇത് ദഈഫ് ആണ്; എന്നാൽ ഫദാഇൽ സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങളിൽ ഈ ദൗർബല്യം അതിൽ അമൽ ചെയ്യുന്നതിന് തടസ്സമാകുന്നില്ല.

ഇബ്നു അബ്ദിൽബർ (റ) കിതാബുൽ ഇൽമ് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ ഹദീസ് രിവായത് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്:

مَنْ بَلَغَهُ عَنِ اللَّهِ فَضْلٌ فَأَخَذَ بِذٰلِكَ الْفَضْلِ الَّذِي بَلَغَهُ أَعْطَاهُ اللَّهُ تَعَالَى مَا بَلَغَهُ وَإِنْ كَانَ الَّذِي حَدَّثَهُ كَاذِبًا

അർത്ഥം: ആർക്കെങ്കിലും അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഫദീലത്ത് (പ്രതിഫലം) സംബന്ധിച്ച വിവരം ലഭിക്കുകയും, ആ വിവരം ലഭിച്ച കാര്യം അനുസരിച്ച് അവൻ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അല്ലാഹു തആലാ അവന് അതു സംബന്ധിച്ച് അറിയിക്കപ്പെട്ട അതേ പ്രതിഫലം നൽകുന്നതാണ്  അത് അറിയിച്ചവൻ കള്ളം പറഞ്ഞവനായിരുന്നാലും.

ഈ ഹദീസ് രിവായത് ചെയ്ത ശേഷം ഇബ്നു അബ്ദിൽബർ (റ) ഇങ്ങനെ പറയുന്നു:

ഈ ഹദീസിന്റെ ഇസ്നാദ് ദുർബലമാണ്; കാരണം അബൂ മഅ്മർ ഇബാദ്ബിൻ അബ്ദില്ലാഹ് എന്ന റാവിയാണ് ഇത് ഒറ്റയ്ക്ക് രിവായത് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്, അവൻ മത്രൂക്ക് (ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട) റാവിയാണ്.

എന്നാൽ ബഹുഭൂരിപക്ഷം പണ്ഡിതന്മാർ   ഫദാഇൽ (പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെ മഹത്വം) എന്ന വിഷയത്തിൽ വലിയ വിട്ടുവീഴ്ച കാണിക്കുന്നു. എല്ലാ തരത്തിലുള്ള റാവികളിൽ നിന്നുമാണ് അവർ അവിടെ രിവായത് സ്വീകരിക്കുന്നത്. അതേസമയം, അഹ്കാം (ഹലാൽ ഹറാം സംബന്ധിച്ച നിയമങ്ങൾ) വരുന്ന ഹദീസുകളിൽ അവർ കടുത്ത സൂക്ഷ്മതയാണ് പാലിക്കുന്നത്.

ഖതീബ് ബഗ്ദാദി (റ) കിതാബുൽ കിഫായ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഇമാം അഹ്മദ് (റഹ്) മുതലായ ഹദീസ് ഇമാമ്മാരുടെ വാക്കുകൾ ഉദ്ധരിക്കുന്നു:

إِذَا رَوَيْنَا فِي الْحَلَالِ وَالْحَرَامِ شَدَّدْنَا، وَإِذَا رَوَيْنَا فِي الْفَضَائِلِ تَسَاهَلْنَا

അർത്ഥം: ഹലാൽ ഹറാം വിഷയങ്ങളിൽ ഹദീസ് രിവായത് ചെയ്യുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ കടുത്ത സൂക്ഷ്മത പാലിക്കുന്നു. ഫദാഇൽ (പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെ മഹത്വം) സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങളിൽ രിവായത് ചെയ്യുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ ശൈഥില്യം കാണിക്കുന്നു.

ഇതേ ആശയം ഇമാം നവവി (റ), ഇറാഖി (റ) മുതലായവർ വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇമാം നവവി (റ) എഴുതുന്നു:

يَجُوزُ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ التَّسَاهُلُ فِي الْأَسَانِيدِ الضَّعِيفَةِ، وَرِوَايَةُ مَا سِوَى الْمَوْضُوعِ مِنَ الضَّعِيفِ، وَالْعَمَلُ بِهِ مِنْ غَيْرِ بَيَانِ ضُعْفِهِ، فِي غَيْرِ صِفَاتِ اللهِ وَالْأَحْكَامِ۔

അർത്ഥം: ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ദുർബലമായ ഇസ്നാദുകളിൽ വിട്ടു വീഴ്ച്ച കാണിക്കുന്നത്, മൗളൂഅ് (കെട്ടിച്ചമച്ചത്) ഒഴികെയുള്ള ദുർബല ഹദീസുകൾ രിവായത് ചെയ്യുന്നത്, അവയുടെ ദൗർബല്യം പ്രത്യേകം വ്യക്തമാക്കാതെയും അവ പ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ സിഫാത്തുകൾ (ഗുണങ്ങൾ) എന്നും അഹ്കാം (നിയമവിധികൾ) എന്നും അല്ലാത്ത വിഷയങ്ങളിൽ  അനുവദനീയമാണ്.(തദ്രീബു റാവി: 196)

ചുരുക്കത്തിൽ :ഫദാഇൽ സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങളിൽ ദുർബല ഹദീസുകളിൽ അമൽ ചെയ്യാമെന്നത് മുൻഗാമികളും പിൻഗാമികളും ആയ പണ്ഡിതന്മാർ അംഗീകരിച്ച ഒരു പ്രമാണപരമായ നിലപാടാണ്.

അതേസമയം അകീദയും ഹലാൽ ഹറാം നിയമങ്ങളും സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ ദുർബല ഹദീസുകൾക്ക് അടിസ്ഥാനമാക്കാൻ പാടില്ല ഇതാണ് ഉലമാക്കളുടെ സമതുലിതമായ മാർഗം.

അവലംബം : ഹബീബു റഹ്മാൻ അഅ്ളമി (റ) യുടെ ശബ് ബറാഅത് കി ഷറഈ ഹൈസിയത് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്നും 

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട

റജബ് 27 നു നോമ്പ് പിടിക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി ഹനഫി മദ്ഹബിലെ പണ്ഡിതരുടെ അഭിപ്രായമുണ്ടോ ?

 

പ്രഗൽഭ ഹനഫി ഫഖീഹായ അബ്ദുൽ ഹയ്യ് ലഖ്‌നവി (റ) തന്റെ അൽ ആസാറുൽ മർഫൂആ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ റജബ് 27 ൽ നോമ്പ് മുസ്തഹബ്ബാണെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

وَعَلَى هَذَا فَيُسْتَحَبُّ إِحْيَاءُ لَيْلَةَ السَّابِعِ وَالْعِشْرِينَ مِنْ رَجَبٍ وَكَذَا سَائِرِ اللَّيَالِي الَّتِي قِيلَ أَنَّهَا لَيْلَةُ الْمِعْرَاجِ بِالإِكْثَارِ فِي الْعِبَادَةِ شُكْرًا لما مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنَا فِي تِلْكَ اللَّيْلَةِ ..... وَكَذَا يُسْتَحَبُّ أَنْ يَصُومَ صَبَاحَ تِلْكَ اللَّيْلَةِ، وَقَدْ وَرَدَتْ فِيهِ أَحَادِيثُ لَا تَخْلُو من طَعْنٍ وَسُقُوطٍ كَمَا بَسَطَهُ ابْنُ حَجَرٍ فِي تَبْيِينِ الْعَجَبِ مِمَّا وَرَدَ فِي فَضْلِ رَجَبٍ

[اللكنوي، أبو الحسنات ,الآثار المرفوعة في الأخبار الموضوعة ,page 77]

പ്രായപൂർത്തിയാകുന്നതിന്റെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ പ്രായം ആൺകുട്ടികൾക്ക് 12 വയസ്സെന്നും പെൺകുട്ടികൾക്ക് 9 വയസ്സെന്നും ഒരു മസ്അലയിൽ കണ്ടു. ഇക്കാലത്ത് ആൺകുട്ടികളിലും പെൺകുട്ടികളിലും പറയപ്പെട്ട വയസ്സിന് മുൻപേ പ്രായപൂർത്തിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടാറുണ്ട് ആ സാഹചര്യത്തിൽ അതിന്റെ വിധി എന്താണ് ?

പ്രായപൂർത്തിയാകുന്നതിന്റെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ പ്രായം ആൺകുട്ടികൾക്ക് 12 വയസെന്നും പെൺകുട്ടികൾക്ക് 9 വയസെസെന്നുമാണ് ഫുഖഹാക്കൾ പഠിപ്പിക്കുന്നത്. 

അതിനാൽ തന്നെ 9 വയസിന് മുമ്പ് ഒരു പെൺകുട്ടിക്ക് രക്തസ്രാവം ഉണ്ടായാൽ അത് രോഗരക്തം (ഇസ്തിഹാള) ആയി മാത്രമേ കണക്കാക്കുകയുള്ളൂ. അതുപോലെ 12 വയസ്സിന് മുമ്പ് ഒരു കുട്ടിക്ക് മനിയ്യ് പുറപ്പെട്ടു എന്ന് അവകാശവാദം ഉന്നയിച്ചാലും ആ വാദം സ്വീകരിക്കപ്പെടുകയില്ല. ഇരുവരെയും ഷരീഅത് പ്രായപൂർത്തിയായവരായി പരിഗണിക്കുകയില്ല.

مَبْدَأُ سِنِّ الْبُلُوغِ فِي الرَّجُلِ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَنَةً وَفِي الْمَرْأَةِ تِسْعُ سَنَوَاتٍ وَمُنْتَهَاهُ فِي كِلَيْهِمَا خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً. وَإِذَا أَكْمَلَ الرَّجُلُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ سَنَةً وَلَمْ يَبْلُغْ يُقَالُ لَهُ " الْمُرَاهِقُ " وَإِذَا أَكْمَلَتْ الْمَرْأَةُ تِسْعًا وَلَمْ تَبْلُغْ يُقَالُ لَهَا " الْمُرَاهِقَةُ " إلَى أَنْ يَبْلُغَا) إنَّ أَقَلَّ سِنٍّ يُمْكِنُ أَنْ يَحْتَلِمَ فِيهَا الذُّكُورُ وَيَبْلُغُوا هِيَ اثْنَتَا عَشْرَةَ سَنَةً، وَالْإِنَاثُ تِسْعُ سَنَوَاتٍ، وَمُنْتَهَى السِّنِّ فِي الِاثْنَيْنِ خَمْسَ عَشْرَةَ سَنَةً عِنْدَ الْإِمَامَيْنِ، وَعَلَيْهِ فَمَتَى أَتَمَّ الذَّكَرُ الثَّانِيَةَ عَشْرَةَ مِنْ عُمُرِهِ يُمْكِنُ أَنْ تَظْهَرَ عَلَيْهِ آثَارُ الْبُلُوغِ الْمَذْكُورَةِ فِي الْمَادَّةِ الْآنِفَةِ؛ لِأَنَّهُ قَدْ شُوهِدَتْ عَلَامَةُ الْبُلُوغِ فِي هَذِهِ السِّنِّ، وَلَقَدْ كَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ أَصْغَرَ مِنْ أَبِيهِ بِاثْنَتَيْ عَشْرَةَ سَنَةً فَقَطْ، كَذَلِكَ يُمْكِنُ أَنْ تَظْهَرَ آثَارُ الْبُلُوغِ عَلَى الْأُنْثَى مَتَى اكْتَمَلَتْ السَّنَةُ التَّاسِعَةُ مِنْ عُمُرِهَا؛ لِأَنَّ الْبِنْتَ أَسْرَعُ بُلُوغًا مِنْ الْغُلَامِ.....(الصَّغِيرُ الَّذِي لَمْ يُدْرِكْ مَبْدَأَ سِنِّ الْبُلُوغِ إذَا ادَّعَى الْبُلُوغَ لَا يُقْبَلُ مِنْهُ) 

الصَّغِيرُ الَّذِي لَمْ يُدْرِكْ مَبْدَأَ سِنِّ الْبُلُوغِ الْمُبَيَّنِ فِي الْمَادَّةِ (986) إذَا ادَّعَى الْبُلُوغَ لَا يُقْبَلُ مِنْهُ. مَثَلًا لَوْ قَالَ غُلَامٌ لَمْ يُكْمِلْ الثَّانِيَةَ عَشْرَةَ إنَّهُ بَالِغٌ، فَلَا يُقْبَلُ ذَلِكَ مِنْهُ، كَمَا أَنَّهُ لَا يُقْبَلُ قَوْلُ بِنْتٍ لَمْ تُتِمَّ التَّاسِعَةَ بِأَنَّهَا بَالِغَةٌ، كَمَا لَوْ كَانَتْ فِي الْخَامِسَةِ مِنْ عُمُرِهَا، وَلَوْ جَاءَهَا الدَّمُ لَا يُعْتَبَرُ حَيْضًا (الطَّحْطَاوِيُّ) ؛ لِأَنَّ ظَاهِرَ الْحَالِ يُكَذِّبُهَا وَفِي هَذِهِ الصُّورَةِ لَا تَجُوزُ مُعَامَلَاتُهُمَا كَالْبَيْعِ وَالشِّرَاءِ وَالْقِسْمَةِ. (رَدُّ الْمُحْتَارِ، الْعِنَايَةُ)

وَتُطْلَقُ الدَّعْوَى، كَمَا ذَكَرَ فِي كِتَابِ الدَّعْوَى، عَلَى طَلَبِ الْحَقِّ لَدَى الْحَاكِمِ. لَكِنَّ الدَّعْوَى فِي هَذِهِ الْمَادَّةِ لَمْ تَكُنْ بِهَذَا الْمَعْنَى، وَعَلَيْهِ فَلَوْ بَيَّنَ بُلُوغَهُ فِي حُضُورِ غَيْرِ الْحَاكِمِ فَلَا حُكْمَ لَهُ، وَيَبْقَى مَحْجُورًا كَالْأَوَّلِ

[علي حيدر، درر الحكام في شرح مجلة الأحكام، ٧٠٧/٢]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട