ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം ദിവസത്തെ ബറാഅത് നോമ്പിനെക്കുറിച്ച് സുനൻ ഇബ്നു മാജയിൽ ഒരു ഹദീസ് വരുന്നു. ഈ ഹദീസ് അലി (റ) രിവായത് ചെയ്തിരിക്കുന്നു
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلَّالُ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ: أَنْبَأَنَا ابْنُ أَبِي سَبْرَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَبْدِ اللهِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ: إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ فَقُومُوا لَيْلَهَا وَصُومُوا يَوْمَهَا. الخ
(سُنَنُ ابْنِ مَاجَه : 1384- 1/253)
“ശഅ്ബാൻ മാസത്തിലെ 15-ാം രാവ് വന്നാൽ ആ രാത്രിയിൽ നിങ്ങൾ നഫ്ൽ നമസ്കാരം നിർവഹിക്കുക. അതിന്റെ പകലിൽ നോമ്പ് നോൽക്കൂ.الخ
നബി ﷺ തങ്ങളുടെ ഈ നിർദ്ദേശം അടങ്ങുന്ന പ്രസ്തുത ഹദീസ് ഒരുനിലയ്ക്കും പരിഗണിക്കപ്പെടാൻ യോഗ്യതയില്ലാത്ത വ്യാജ ഹദീസ് ആണെന്നുള്ള പ്രചാരണം വ്യാപകമായി കാണുന്നു. ഇതിലെ വസ്തുത എന്താണെന്ന് നമുക്ക് പരിശോധിക്കാം.
ആദ്യമായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടത് ശഅ്ബാൻ 15 നോമ്പിന്റെ വാജിബോ സുന്നത്തോ അല്ല. തങ്ങളുടെ ﷺ ഈ നിർദേശത്തെ വാജിബ് അല്ലെങ്കിൽ സുന്നത്ത് എന്ന നിലയിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ കഴിയില്ല. കാരണം ഈ ഹദീസ് മുഹദ്ദിസുകളുടെ അടുക്കൽ ദുർബലമായ (ദഈഫ്) ഹദീസാണ്. എന്നാൽ തന്നെ മൗളൂഅ് (വ്യാജം) അല്ല.
പ്രശ്നവും പരിഹാരവും
ഈ ഹദീസിന്റെ സനദിൽ “ഇബ്നു അബീ സബ്രഹ്” എന്ന ഒരു റാവിയുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ (റ) യഹ്യാ ബിൻ മഈൻ (റ)
“അദ്ദേഹം ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുന്നവൻ (വദ്ദാഅ്)” എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
ഇബ്നു മാജയുടെ ഹാശിയയിൽ മൗലാന മുഹമ്മദ് മുസ്തഫാ അഅ്ളമി എഴുതുന്നു:
إِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ، فِيهِ ابْنُ أَبِي سَبْرَةَ، قَالَ فِيهِ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَابْنُ مَعِينٍ: يَضَعُ الْحَدِيثَ. (1 / 253)
അർത്ഥം : “ഇതിന്റെ സനദ് ദുർബലമാണ്. ഇതിൽ ‘ഇബ്ന് അബീ സബ്രഹ്’ എന്ന റാവിയുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ (റ) ഉം യഹ്യാ ബിൻ മഈൻ (റ) ഉം പറയുന്നു: അദ്ദേഹം ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.”
ഈ അഭിപ്രായങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒരു സംഘം പണ്ഡിതന്മാർ പ്രസ്തുത ഹദീസ് വ്യാജമാണെന്ന് വിധിച്ചിട്ടുണ്ട്. വ്യാജമായതിനാൽ തന്നെ ശഅ്ബാൻ 15 ന് പ്രത്യേകമായ ഒരു നോമ്പ് വ്യാജ ഹദീസിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പറ്റില്ല എന്നുമാണ് അവർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്.
ഈ ഹദീസ് വ്യാജമാണോ ? പരിശോധിക്കാം
ഈ ഹദീസ് മൗളൂഅ് അല്ല എന്നതിന്റെ കാരണങ്ങൾ
കാരണം : ഒന്ന്
ഏതെങ്കിലും ഹദീസിന്റെ സനദിലെ ഒരു റാവിക്കെതിരെ ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിച്ചവൻ (وضع) എന്ന ആരോപണം ഉള്ളതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരു ഹദീസിനെ മൗളൂഅ് എന്ന് വിധിക്കാൻ കഴിയില്ല.പറയപ്പെട്ട രീതിയിൽ ഈ ഹദീസ് മൗളൂഅ് ആയിരുന്നെങ്കിൽ ഇമാം മുന്ദിരി (റ) തന്റെ “അത്തർഗീബ് വത്തർഹീബ്” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ ഹദീസ് കൊണ്ടുവരുമായിരുന്നില്ല.
കാരണം ഇമാം മുന്ദിരിയെക്കുറിച്ച് അല്ലാമ സുയൂത്വി (റ) എഴുതിയിരിക്കുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്. ഇമാം മുന്ദിരി (റ) തന്റെ “അത്തർഗീബ് വത്തർഹീബ്” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഒരു ഹദീസ് ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട് എങ്കിൽ ഒരാശങ്കയുമില്ലാതെ ആ ഹദീസിനെ നിനക്ക് ഉദ്ധരിക്കാം. അത് മൗളൂഅ് ആയിരിക്കില്ല. (അറഹ്മതുല് മുർസല പേജ്: 15)
കാരണം : രണ്ട്
ഇബ്നു മാജയിലെ മൗളൂആയ ഹദീസുകൾ പ്രത്യേകം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച പണ്ഡിതന്മാരുടെ പട്ടികകളിൽ ഈ ഹദീസ് കാണപ്പെടുന്നില്ല. “ما تمس إليه الحاجة على سنن ابن ماجه” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ അത്തരം എല്ലാ വ്യാജ ഹദീസുകളും പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.
കാരണം : മൂന്ന്
ഇബ്നു അബീ സബ്രഹ് എന്ന റാവിക്കെതിരെ കടുത്ത ജർഹ് (വിമർശനം) ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദുർബലതയിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ ചില പണ്ഡിതർ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസ വാക്കുകളും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്: ഖതീബ് ബഗ്ദാദി (റ) തന്റെ ചരിത്രഗ്രന്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശദമായ ജീവചരിത്രത്തിൽ ഇത് കാണാം. കൂടാതെ ഷൈഖ് മുഹമ്മദ് താഹിര് പട്ട്നി (റ) അദ്ദേഹത്തെ “ഖാദി അല് ഇറാഖ്” ( ഇറാക്കിന്റെ ന്യായാധിപൻ) എന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതായത് ചില മുഹദ്ദിസുകള് അദ്ദേഹത്തോട് വ്യാജ ഹദീസ് ബന്ധപ്പെടുത്തി വിമർശനം ഉന്നയിച്ചിരിക്കുന്നിടത്ത് മറ്റുചിലര് അദ്ദേഹത്തെ വെറും ദുർബലന് (ദഊീഫ്) എന്ന നിലയില് മാത്രമാണ് കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത്.
അതിനാൽ ഈ ഹദീസിനെ പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഏകോപന അഭിപ്രായം എന്ന നിലയ്ക്ക് മൗളൂഅ് എന്ന് വിളിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ തന്നെ ഈ ഹദീസ് മൗളൂഅ് അല്ല എന്ന് തീർച്ചപ്പെടുത്തി പറയാൻ സാധിക്കില്ല. മൗളൂഅ് എന്നത് ഒരു ചിലരുടെ അഭിപ്രായം മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുകയും ചെയ്യും.
എങ്കിലും ഇത് ദുർബലമായ (ദഈഫ്) ഹദീസാണ്. ഈ കാര്യം ഇമാം ശൗകാനി (റ) തന്റെ ഗ്രന്ഥമായ: “ഫവാഇദുൽ മജ്മൂഅ ഫീ ബയാനിൽ അഹാദീസ് അൽ മൗളൂഅ” (പേജ്: 20) എന്നതിൽ വ്യക്തമായി ഇത് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മാത്രമല്ല ദുർബല ഹദീസുകൾ ഫദായിലിന്റെ (പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെ) വിഷയത്തിൽ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നതാണ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഐക്യകണ്ഠേനയുള്ള അഭിപ്രായമാണ്.
ശഅ്ബാൻ മാസത്തിലെ പതിനഞ്ചാം തീയതിയിലെ നോമ്പിനെ വാജിബ് അല്ലെങ്കിൽ സുന്നത്ത് എന്നു പറയാനാവില്ല. അതുപോലെ തന്നെ ബിദ്അത്ത് എന്ന് പറഞ്ഞ് പൂർണ്ണമായും നിരസിക്കാനും സാധ്യമല്ല. മറിച്ച് അത് മുസ്തഹബ് (ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെട്ടത്) ആണെന്ന് പറയുന്നതാണ് ശരി. ചില ഫുഖഹാക്കൾ അതിനെ മർഗൂബാത് ( പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന) നോമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഫതാവാ ആലംഗീരി (1/203) യിൽ കാണുന്നതുപോലെ. മറ്റുചിലർ “മുസ്തഹബ്” എന്ന പദപ്രയോഗമാണ് സ്വീകരിച്ചത് ഫതാവാ ദാറുൽ ഉലൂം ദയൂബന്ദ് (6/500), തഅ്ലീമുൽ ഇസ്ലാം (4/66) മുഫ്തി കിഫായത്തുള്ളാഹ് (റ) എന്നിവയിൽ കാണുന്നപോലെ.
അതിനാൽ വ്യക്തിപരമായി ആരെങ്കിലും ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം തീയതിയിൽ നോമ്പ് നോറ്റാൽ അതിൽ നിന്ന് അവനെ വിലക്കുകയില്ല. മറിച്ച് അതിന്റെ ബർകത്ത് ലഭിക്കുന്നവനായി കണക്കാക്കപ്പെടും. കാരണം അതിന്റെ മഹത്വം ഒരു ഹദീസിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്; അതിന്റെ സനദ് ദഊീഫ് ആണെങ്കിലും, ഫദായിലുകളുടെ കാര്യത്തിൽ ദഈഫ് ഹദീസ് സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നതാണ്.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് താഴെ പറയുന്ന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം തീയതിയിലെ ഈ നോമ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്:
- അശിഅത്ത് അൽ ലമഅാത്ത് പേജ് 588)
- മാ സബത ബിസ്സുന്നത്തി ഫീ അയ്യാമിസ് സന്ന (പേജ് 80)
- തുഹ്ഫതുല് അഹ്വദി (2/53)
- അൽ മൗഇളതുൽ ഹസന (പേജ് 162)
- നിസാബ് അഹ്ലി ഖിദ്മാത്ത് ശർഇയ്യ (പേജ് 382)
- ഫതാവാ ദാറുൽ ഉലൂം ദയൂബന്ദ് (6/500)
- ബഹിഷ്തി സേവർ 3/10)
- തഅ്ലീമുൽ ഇസ്ലാം 6/66)
ഞങ്ങളുടെ ഉസ്താദ് മൗലാന ഹബീബു റഹ്മാൻ അഅ്ളമി (റ) ഇബ്നു മാജയിലെ മേൽപ്പറഞ്ഞ ഹദീസ് മൗളൂഅ് (വ്യാജം) അല്ലെന്ന കാര്യത്തിൽ വിശദമായ ചർച്ച നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹം പറയുന്നു
“ശഅ്ബാൻ മാസത്തിലെ പതിനഞ്ചാം തീയതിയിലെ നോമ്പിനെക്കുറിച്ച് ഇബ്നു മാജയിൽ വന്നിരിക്കുന്ന ഹദീസ് മൗളൂഅ് അല്ല. ഏതൊരു ഹദീസ് വിദഗ്ധ പണ്ഡിതനും അതിനെ മൗളൂഅ് എന്ന് പറഞ്ഞിട്ടില്ല. തുഹ്ഫതുല് അഹ്വദീയിലെ വാചകത്തെ ആധാരമാക്കി ഈ ഹദീസ് മൗളൂഅ് ആണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് അജ്ഞതയാണ്.
ഈ ഹദീസിന്റെ റാവികളിൽ അബൂബകർ ബിൻ സബ്രഹ് ഉണ്ടെന്നത് ശരിയാണ്. അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുന്നവൻ എന്ന് പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതുകൊണ്ട് ഈ വിഷയത്തിലുള്ള ഹദീസ് അദ്ദേഹം തന്നെ ഉണ്ടാക്കിയതും മൗളൂഅ് ആണെന്നും തെളിയുന്നില്ല.
അതായത് സനദിൽ ഹദീസുകൾ വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരാൾ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ പേരിൽ ഒരു ഹദീസിനെ മൗളൂഅ് എന്ന് വിളിക്കുന്നത് അനുവദനീയമല്ല. അതിൽ നിന്ന് പരമാവധി മനസ്സിലാക്കാൻ പറ്റുന്നത് ആ ഹദീസ് സനദിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ദുർബലമായതാണെന്നതാണ്.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇബ്നു മാജയിലെ മൗളൂഅ് ഹദീസുകൾ പ്രത്യേകം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച പണ്ഡിതന്മാരുടെ പട്ടികയിൽ ഈ ഹദീസിന്റെ പരാമർശം കാണുന്നില്ല. മാ തമസ്സു ഇലൈഹിൽ ഹാജ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ആ എല്ലാ ഹദീസുകളും പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്; ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് പരിശോധിക്കാം.”
ഹദീസ് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഉസൂൽ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും മറ്റും പല സ്ഥലങ്ങളിലും വ്യക്തമായി പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്
ഒരു ഹദീസിന്റെ സനദിൽ കള്ളം പറയുന്ന (കദ്ദാബ്) അല്ലെങ്കിൽ ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുന്ന (വദ്ദാഅ്) ഒരു റാവി ഉണ്ടെന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ആ ഹദീസ് മൗളൂഅ് ആകുകയില്ല. അതിന്റെ മൗളൂഅ് ആണെന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊരു തെളിവ് കൂടി ഉണ്ടായിരിക്കണം.
ഉദാഹരണമായി ഫത്ഹുൽ മുഗീസ് (1/251) ഇമാം സഖാവി (റ) എഴുതുന്നു:
“ھٰذَا مَعَ أنَّ مُجَرَّدَ تَفَرُّدِ الْکَذَّابِ بَلِ الْوَضَّاعِ وَلَوْ کَانَ بَعْدَ الاِسْتِقْصَاءِ وَالتَّفْتِیْشِ مِنْ حَافِظٍ مُتَبَحِّرٍ تَامِ الاِسْتِقْرَاءِ غَیْرُ مُسْتَلْزِمٍ لِذٰلِکَ بَلْ لاَ بُدَّ مَعَہُ مِنْ اِنْضِمَامِ شَیْءٍ مِمَّا سَیَأْتِیْ”
അർത്ഥം,: “ഒരു കള്ളനോ, അതിലും മുന്നിലുള്ള ഒരു ഹദീസ് വ്യാജമായി നിർമ്മിക്കുന്നവനോ ഏതെങ്കിലും ഹദീസിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് (തഫറുദ് ആയി) വന്നിട്ടുണ്ടെന്നതു മാത്രം അത് സമ്പൂർണ്ണ അന്വേഷണത്തിനും പരിശോധനയ്ക്കും ശേഷം വിശാലജ്ഞാനവും പൂർണ്ണമായ പഠനവും ഉള്ള ഒരു മഹാനായ ഹാഫിസ് ഹദീസ് പണ്ഡിതൻ സ്ഥിരീകരിച്ചാലും അത് ഹദീസ് മൗളൂഅ് ആണെന്ന നിഗമനത്തെ അനിവാര്യമായി നിർബന്ധിക്കുന്നതല്ല. മറിച്ച് അതോടൊപ്പം പിന്നീടു പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു തെളിവ് കൂടി ചേർന്നിരിക്കണം.”
ഇതുപോലെ തന്നെ ഒരു റാവിയെ മുന്കറുൽ ഹദീസ് എന്നും, ഹദീസിനെ മുൻകർ എന്നും വിളിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിനെ മൗളൂഅ് എന്ന് പറയുന്നത് അനുവദനീയമല്ല. “ لا تقولوا سورةَ البقرةِ…” എന്ന ഹദീസിനെ ഇമാം അഹ്മദ് (റ) മുൻകർ എന്നും അതിലെ റാവിയായ ഉബൈസിനെ മുൻകറുൽ ഹദീസ് എന്നും വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇബ്നു ജൗസി (റ) ആ ഹദീസിനെ മൗളൂആത് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഇമാം ഇബ്നു ഹജർ അസ്ഖലാനി (റ) അതിനെതിരെ കടുത്ത വിമർശനം ഉന്നയിച്ചു.
അദ്ദേഹം പറയുന്നു:
أفرط ابن جوزی فی ایراد ھذا الحدیث فی الموضوعات، ولم یذکر مستندہ الا قولَ أحمد وتضعیف عبیس وھذا لا یقتضی الوضع
“ഈ ഹദീസിനെ മൗളൂആത് എന്ന വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഇബ്നു ജൗസി (റ) അതിരുകടന്നിരിക്കുന്നു. തെളിവായി അദ്ദേഹം ഉദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇമാം അഹ്മദിന്റെ വാക്കും ഉബൈസിന്റെ ദൗർബല്യവും മാത്രമാണ്. എന്നാൽ ഇതുമാത്രം ഒരു ഹദീസ് മൗളൂഅ് ആണെന്ന് വിധിക്കാൻ നിർബന്ധിതമാക്കുന്നില്ല.”(അൽ ആലാഇൽ മസ്നൂഅ: 1/239)
മുകളിലുള്ള വിശദീകരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഈ കാര്യം വ്യക്തമായി ബോധ്യപ്പെടുന്നു:
“ശഅ്ബാൻ മാസത്തിലെ നോമ്പിന്റെ മഹത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ രിവായത്തിൽ അബൂബക്റ് ബിൻ അബ്ദുല്ലാഹ് എന്ന റാവി ഹദീസ് കെട്ടിച്ചമച്ചവനാണ് (واضع الحديث); അതിനാൽ ഈ രിവായത്ത് മൗളൂഅ് (موضوع) ആകുന്നു” എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വ്യക്തിയുടെ വാദം പൂർണ്ണമായും തെറ്റാണ്.
ഇത്തരത്തിലുള്ള അജ്ഞാനപരമായ വാക്കുകൾ ഒരു ആലിമും പറയുകയില്ല. മൗലാന അബ്ദുറഹ്മാൻ മുബാറക് പൂരി (റ) പോലുള്ള മഹാനായ പണ്ഡിതൻ ഇങ്ങനെ പറയുമോ? മറിച്ച്, മൗലാന ഈ ഹദീസിനെ ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം രാത്രിയുടെ മഹത്വം തെളിയിക്കുന്നതിനുള്ള തെളിവായി ഉന്നയിക്കുന്നു; “ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം രാത്രിക്ക് ഫദീലത്ത് തെളിയുന്നില്ല” എന്ന് പറയുന്ന ആളിനെതിരെയാണ് അദ്ദേഹം ഇതിനെ ഹുജ്ജത്തായി സ്ഥാപിക്കുന്നത്.
തുഹ്ഫത്തുൽ അഹ് വദിയിൽ പറയുന്നു.
مِنْهَا حَدِيثُ عَلِيٍّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ ﷺ:
إِذَا كَانَتْ لَيْلَةُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ فَقُومُوا لَيْلَهَا وَصُومُوا يَوْمَهَا …
رَوَاهُ ابْنُ مَاجَةَ، وَفِي سَنَدِهِ أَبُوبَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي سَبْرَةَ الْقُرَشِيُّ الْعَامِرِيُّ الْمَدَنِيُّ … رَمَوْهُ بِالْوَضْعِ … وَقَالَ النَّسَائِيُّ: مَتْرُوكٌ.
فَهَذِهِ الْأَحَادِيثُ بِمَجْمُوعِهَا حُجَّةٌ عَلَى مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ لَمْ يَثْبُتْ فِي فَضِيلَةِ لَيْلَةِ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ شَيْءٌ
(تحفة الاحوذی 2/53)
അർത്ഥം: ഇവയിൽ നിന്ന് ഹസ്റത് അലി (റ) യുടെ ഹദീസാണ്: റസൂലുല്ലാഹ് ﷺ പറഞ്ഞു:
“ശഅ്ബാൻ മാസത്തിലെ പകുതി (15-ാം) രാത്രി വന്നാൽ, അതിന്റെ രാത്രിയിൽ (ഇബാദത്തിൽ) എഴുന്നേറ്റ് നിൽക്കുകയും, അതിന്റെ പകലിൽ നോമ്പ് നോൽക്കുകയും ചെയ്യുക.”
ഈ ഹദീസ് ഇബ്നു മാജ (റ) രിവായത് ചെയ്തതാണ്. അതിന്റെ സനദിൽ അബൂബക്റ് ബിൻ അബ്ദുല്ലാഹ് ബിൻ മുഹമ്മദ് ബിൻ അബീ സബ്ര അൽ ഖുറശീ അൽ ആമിരി അൽ മദനി എന്ന റാവിയുണ്ട്. ചിലർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് അബ്ദുല്ലാഹ് എന്നും, ചിലർ മുഹമ്മദ് എന്നും പറയുന്നു. പലപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തെ പിതാമഹന്റെ പേരിലാണ് ബന്ധപ്പെടുത്തി പറയുന്നത്. ‘തഖ്രീബ്’ തുടങ്ങിയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽപോലെ അദ്ദേഹത്തിന് മേൽ ഹദീസ് കെട്ടിച്ചമച്ചുവെന്ന (وضع) ആരോപണമുണ്ട്.
ഇമാം ദഹബി (റ) മീസാൻ ൽ പറയുന്നു: ഇമാം ബുഖാരി (റ) മുതലായവർ അദ്ദേഹത്തെ ദുർബലനാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇമാം അഹ്മദ് ബിൻ ഹൻബൽ (റ) യുടെ പുത്രന്മാരായ അബ്ദുല്ലാഹും സാലിഹും, തങ്ങളുടെ പിതാവിൽ നിന്ന് ഇങ്ങനെ രിവായത് ചെയ്യുന്നു: അവൻ ഹദീസ് കെട്ടിച്ചമച്ചിരുന്നു. ഇമാം നസാഈ (റ) പറഞ്ഞു: "متروك” (ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട റാവി) ആണെന്ന്.
എന്നാൽ, ഈ എല്ലാ ഹദീസുകളും കൂട്ടമായി പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, “ശഅ്ബാൻ പതിനഞ്ചാം രാത്രിയുടെ മഹത്വത്തിൽ ഒന്നും തെളിയുന്നില്ല” എന്ന് പറയുന്നവർക്ക് എതിരെയുള്ള തെളിവാകുന്നു.
ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കുക: മൗലാന അബ്ദുറഹ്മാൻ മുബാറക്പൂരി (റഹ്) ഈ ഹദീസിനെ മൗളൂഅ് (موضوع) എന്ന് വിധിച്ചിട്ടില്ല; മറിച്ച് ദഈഫ് (ضعيف) എന്നാണ് പറഞ്ഞത്. അതുപോലെ തന്നെ ഇമാം മുന്ദിരി (റ) യും ഇതിനെ ദഈഫ് എന്നാണ് വിലയിരുത്തിയത്.
കൂടാതെ അദ്ദേഹം ഈ ഹദീസ് തന്റെ അത്തർഗീബ് വത്തർഹീബ് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിനാൽ, ഇമാം സ്യൂതി (റഹ്) യുടെ വ്യക്തമായ പ്രസ്താവന പ്രകാരം ഇത് മൗളൂഅ് അല്ല.
إِذَا عَلِمْتُمْ بِالْحَدِيثِ أَنَّهُ فِي تَصَانِيفِ الْمُنْذِرِيِّ صَاحِبِ التَّرْغِيبِ وَالتَّرْهِيبِ فَأَرْوُوهُ مُطْمَئِنِّينَ
(الرحمة المرسلة في شأن حديث البسملة: 15)
അർത്ഥം: ഇമാം മുന്ദിരി (റ) യുടെ അത്തർഗീബ് വത്തർഹീബ് രചനകളിൽ ഉള്ള ഹദീസ് മൗളൂഅ് അല്ല. അതിനാൽ അതിനെ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ രിവായത് ചെയ്യാം.
അതായത് ഈ ഹദീസ് മൗളൂഅ് അല്ല. അതിനെ മൗളൂഅ് എന്ന് പറയുന്നത് അജ്ഞാനമാണ്. അതെ, ഇത് ദഈഫ് ആണ്; എന്നാൽ ഫദാഇൽ സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങളിൽ ഈ ദൗർബല്യം അതിൽ അമൽ ചെയ്യുന്നതിന് തടസ്സമാകുന്നില്ല.
ഇബ്നു അബ്ദിൽബർ (റ) കിതാബുൽ ഇൽമ് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ ഹദീസ് രിവായത് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്:
مَنْ بَلَغَهُ عَنِ اللَّهِ فَضْلٌ فَأَخَذَ بِذٰلِكَ الْفَضْلِ الَّذِي بَلَغَهُ أَعْطَاهُ اللَّهُ تَعَالَى مَا بَلَغَهُ وَإِنْ كَانَ الَّذِي حَدَّثَهُ كَاذِبًا
അർത്ഥം: ആർക്കെങ്കിലും അല്ലാഹുവിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഫദീലത്ത് (പ്രതിഫലം) സംബന്ധിച്ച വിവരം ലഭിക്കുകയും, ആ വിവരം ലഭിച്ച കാര്യം അനുസരിച്ച് അവൻ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അല്ലാഹു തആലാ അവന് അതു സംബന്ധിച്ച് അറിയിക്കപ്പെട്ട അതേ പ്രതിഫലം നൽകുന്നതാണ് അത് അറിയിച്ചവൻ കള്ളം പറഞ്ഞവനായിരുന്നാലും.
ഈ ഹദീസ് രിവായത് ചെയ്ത ശേഷം ഇബ്നു അബ്ദിൽബർ (റ) ഇങ്ങനെ പറയുന്നു:
ഈ ഹദീസിന്റെ ഇസ്നാദ് ദുർബലമാണ്; കാരണം അബൂ മഅ്മർ ഇബാദ്ബിൻ അബ്ദില്ലാഹ് എന്ന റാവിയാണ് ഇത് ഒറ്റയ്ക്ക് രിവായത് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്, അവൻ മത്രൂക്ക് (ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട) റാവിയാണ്.
എന്നാൽ ബഹുഭൂരിപക്ഷം പണ്ഡിതന്മാർ ഫദാഇൽ (പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെ മഹത്വം) എന്ന വിഷയത്തിൽ വലിയ വിട്ടുവീഴ്ച കാണിക്കുന്നു. എല്ലാ തരത്തിലുള്ള റാവികളിൽ നിന്നുമാണ് അവർ അവിടെ രിവായത് സ്വീകരിക്കുന്നത്. അതേസമയം, അഹ്കാം (ഹലാൽ ഹറാം സംബന്ധിച്ച നിയമങ്ങൾ) വരുന്ന ഹദീസുകളിൽ അവർ കടുത്ത സൂക്ഷ്മതയാണ് പാലിക്കുന്നത്.
ഖതീബ് ബഗ്ദാദി (റ) കിതാബുൽ കിഫായ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഇമാം അഹ്മദ് (റഹ്) മുതലായ ഹദീസ് ഇമാമ്മാരുടെ വാക്കുകൾ ഉദ്ധരിക്കുന്നു:
إِذَا رَوَيْنَا فِي الْحَلَالِ وَالْحَرَامِ شَدَّدْنَا، وَإِذَا رَوَيْنَا فِي الْفَضَائِلِ تَسَاهَلْنَا
അർത്ഥം: ഹലാൽ ഹറാം വിഷയങ്ങളിൽ ഹദീസ് രിവായത് ചെയ്യുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ കടുത്ത സൂക്ഷ്മത പാലിക്കുന്നു. ഫദാഇൽ (പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെ മഹത്വം) സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങളിൽ രിവായത് ചെയ്യുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ ശൈഥില്യം കാണിക്കുന്നു.
ഇതേ ആശയം ഇമാം നവവി (റ), ഇറാഖി (റ) മുതലായവർ വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇമാം നവവി (റ) എഴുതുന്നു:
يَجُوزُ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ التَّسَاهُلُ فِي الْأَسَانِيدِ الضَّعِيفَةِ، وَرِوَايَةُ مَا سِوَى الْمَوْضُوعِ مِنَ الضَّعِيفِ، وَالْعَمَلُ بِهِ مِنْ غَيْرِ بَيَانِ ضُعْفِهِ، فِي غَيْرِ صِفَاتِ اللهِ وَالْأَحْكَامِ۔
അർത്ഥം: ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ദുർബലമായ ഇസ്നാദുകളിൽ വിട്ടു വീഴ്ച്ച കാണിക്കുന്നത്, മൗളൂഅ് (കെട്ടിച്ചമച്ചത്) ഒഴികെയുള്ള ദുർബല ഹദീസുകൾ രിവായത് ചെയ്യുന്നത്, അവയുടെ ദൗർബല്യം പ്രത്യേകം വ്യക്തമാക്കാതെയും അവ പ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നത് അല്ലാഹുവിന്റെ സിഫാത്തുകൾ (ഗുണങ്ങൾ) എന്നും അഹ്കാം (നിയമവിധികൾ) എന്നും അല്ലാത്ത വിഷയങ്ങളിൽ അനുവദനീയമാണ്.(തദ്രീബു റാവി: 196)
ചുരുക്കത്തിൽ :ഫദാഇൽ സംബന്ധിച്ച വിഷയങ്ങളിൽ ദുർബല ഹദീസുകളിൽ അമൽ ചെയ്യാമെന്നത് മുൻഗാമികളും പിൻഗാമികളും ആയ പണ്ഡിതന്മാർ അംഗീകരിച്ച ഒരു പ്രമാണപരമായ നിലപാടാണ്.
അതേസമയം അകീദയും ഹലാൽ ഹറാം നിയമങ്ങളും സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ ദുർബല ഹദീസുകൾക്ക് അടിസ്ഥാനമാക്കാൻ പാടില്ല ഇതാണ് ഉലമാക്കളുടെ സമതുലിതമായ മാർഗം.
അവലംബം : ഹബീബു റഹ്മാൻ അഅ്ളമി (റ) യുടെ ശബ് ബറാഅത് കി ഷറഈ ഹൈസിയത് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്നും
മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട
