ജമാഅത്ത് നിസ്കാരത്തിനു ശേഷം യാത്രക്കാർ രണ്ടാമതൊരു ജമാഅത്ത് നടത്തുന്നതിന്റെ വിധി ?

നിർണ്ണിത ഇമാം, മുഅദ്ദിൻ, സ്ഥിര നിസ്കാരക്കാർ കൂടാതെ ജമാഅത്തിന് കൃത്യമായ സമയക്രമവും ഉള്ള ഒരു മസ്ജിദിൽ അവിടെ ഒരു പ്രാവശ്യം ബാങ്കും ഇഖാമത്തും നൽകി സാധാരണ ജമാഅത്ത് നടക്കുകയും ആളുകൾ അതിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്താൽ അതിനുശേഷം വീണ്ടും ജമാഅത്ത് നിസ്കാരം നടത്തുന്നത് കറാഹത് തഹ്രീം ആണ്.

യാത്രക്കാർക്ക് സാധിക്കുമെങ്കിൽ മസ്ജിദിന് പുറത്ത് അനുയോജ്യമായ ഒരു സ്ഥലം കണ്ടെത്തുക.

അവിടെ അവർക്ക് വേറെ ജമാഅത്ത് നടത്താം. മസ്ജിദിന് പുറത്തു സ്ഥലം ലഭിക്കാത്ത പക്ഷം മസ്ജിദിന്റെ അകത്ത് തന്നെ ആദ്യ ജമാഅത്ത് നടന്ന സ്ഥലം ഒഴിവാക്കി ജമാഅത്ത് നടത്താം

പുതുതായി ബാങ്ക് വിളിക്കാതെ ഇഖാമത്ത് കൊടുക്കാതെ വിളിച്ചുകൂട്ടൽ (تداعی) ഇല്ലാതെ ജമാഅത്ത് നടത്താവുന്നതാണ്. പ്രദേശവാസികൾക്ക് ഒരു രൂപത്തിലും രണ്ടാമതൊരു ജമാഅത്ത് നിസ്കാരം നിർവഹിക്കൽ അനുവദനീയമല്ല. ജമാഅത്ത് ലഭിക്കാത്തവർ ഒറ്റയ്ക്ക് നിസ്കാരം നിർവഹിക്കേണ്ടതാണ്.

ഒരു രൂപത്തിലും രണ്ടാമതൊരു ജമാഅത്ത് നിസ്കാരം നിർവഹിക്കൽ അനുവദനീയമല്ല. ഇത് അബൂ ഹനീഫ (റ) അഭിപ്രായമാണ്.

എന്നാൽ അബു യൂസുഫ് (റ) മുഹമ്മദ് (റ) എന്നിവരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ അബദ്ധത്തിൽ ആദ്യത്തെ ജമാഅത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രദേശവാസികൾക്കും രണ്ടാമത് ബാങ്ക് വിളിക്കാതെയും ഇഖാമത്ത് കൊടുക്കാതെയും മസ്ജിദിന്റെ അകത്ത് തന്നെ ആദ്യ ജമാഅത്ത് നടന്ന സ്ഥലം ഒഴിവാക്കി ജമാഅത്ത് നടത്താവുന്നതാണ്.

എന്നാൽ രണ്ടാമത്തെ ജമാഅത്തിനെ പതിവാക്കലും ആളുകളെ വിളിച്ചുകൂട്ടലും (تداعی)  അവരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ആർക്കും അനുവദനീയമല്ല. ഒരു ഫിഖ്ഹിന്റെ ഗ്രന്ഥവും അതിന് തെളിവായി ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇത് പൂർണ്ണമായും നിരോധിക്കപ്പെട്ടതും കറാഹത്തുമാണ്.(കിഫായത്തുൽ മുഫ്തി  3/140)

وَيُكْرَهُ تَكْرَارُ الْجَمَاعَةِ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ فِي مَسْجِدِ مَحَلَّةٍ لَا فِي مَسْجِدِ طَرِيقٍ أَوْ مَسْجِدٍ لَا إمَامَ لَهُ وَلَا مُؤَذِّنَ ....قَوْلُهُ وَيُكْرَهُ) أَيْ تَحْرِيمًا لِقَوْلِ الْكَافِي لَا يَجُوزُ وَالْمَجْمَعُ لَا يُبَاحُ وَشَرْحُ الْجَامِعِ الصَّغِيرِ إنَّهُ بِدْعَةٌ كَمَا فِي رِسَالَةِ السِّنْدِيِّ (قَوْلُهُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ إلَخْ) عِبَارَتُهُ فِي الْخَزَائِنِ: أَجْمَعُ مِمَّا هُنَا وَنَصُّهَا: يُكْرَهُ تَكْرَارُ الْجَمَاعَةِ فِي مَسْجِدِ مَحَلَّةٍ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ، إلَّا إذَا صَلَّى بِهِمَا فِيهِ أَوَّلًا غَيْرُ أَهْلِهِ، لَوْ أَهْلَهُ لَكِنْ بِمُخَافَتَةِ الْأَذَانِ، وَلَوْ كَرَّرَ أَهْلُهُ بِدُونِهِمَا أَوْ كَانَ مَسْجِدَ طَرِيقٍ جَازَ إجْمَاعًا؛ كَمَا فِي مَسْجِدٍ لَيْسَ لَهُ إمَامٌ وَلَا مُؤَذِّنٌ وَيُصَلِّي النَّاسُ فِيهِ فَوْجًا فَوْجًا، فَإِنَّ الْأَفْضَلَ أَنْ يُصَلِّيَ كُلُّ فَرِيقٍ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ عَلَى حِدَةٍ كَمَا فِي أَمَالِي قَاضِي خَانْ اهـ وَنَحْوُهُ فِي الدُّرَرِ، وَالْمُرَادُ بِمَسْجِدِ الْمَحَلَّةِ مَا لَهُ إمَامٌ وَجَمَاعَةٌ مَعْلُومُونَ كَمَا فِي الدُّرَرِ وَغَيْرِهَا. قَالَ فِي الْمَنْبَعِ: وَالتَّقْيِيدُ بِالْمَسْجِدِ الْمُخْتَصِّ بِالْمَحَلَّةِ احْتِرَازٌ مِنْ الشَّارِعِ، وَبِالْأَذَانِ الثَّانِي احْتِرَازًا عَمَّا إذَا صَلَّى فِي مَسْجِدِ الْمَحَلَّةِ جَمَاعَةٌ بِغَيْرِ أَذَانٍ حَيْثُ يُبَاحُ إجْمَاعًا.

[ابن عابدين ,الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار) ,1/553]

عَنْ أَبِي يُوسُفَ أَنَّهُ إذَا لَمْ تَكُنْ الْجَمَاعَةُ عَلَى الْهَيْئَةِ الْأُولَى لَا تُكْرَهُ وَإِلَّا تُكْرَهُ، وَهُوَ الصَّحِيحُ، وَبِالْعُدُولِ عَنْ الْمِحْرَابِ تَخْتَلِفُ الْهَيْئَةُ كَذَا فِي الْبَزَّازِيَّةِ انْتَهَى. وَفِي التَّتَارْخَانِيَّة عَنْ الْوَلْوَالِجيَّةِ: وَبِهِ نَأْخُذُ

[ابن عابدين ,الدر المختار وحاشية ابن عابدين (رد المحتار) ,1/553]

وَرُوِيَ عَنْ أَبِي يُوسُفَ أَنَّهُ إنَّمَا يُكْرَهُ إذَا كَانَتْ الْجَمَاعَةُ الثَّانِيَةُ كَثِيرَةً، فَأَمَّا إذَا كَانُوا ثَلَاثَةً، أَوْ أَرْبَعَةً فَقَامُوا فِي زَاوِيَةٍ مِنْ زَوَايَا الْمَسْجِدِ وَصَلَّوْا بِجَمَاعَةٍ لَا يُكْرَهُ. وَرُوِيَ عَنْ مُحَمَّدٍ أَنَّهُ إنَّمَا يُكْرَهُ إذَا كَانَتْ الثَّانِيَةُ عَلَى سَبِيلِ التَّدَاعِي وَالِاجْتِمَاعِ، فَأَمَّا إذَا لَمْ يَكُنْ فَلَا يُكْرَهُ

[الكاساني، بدائع الصنائع في ترتيب الشرائع، ١٥٣/١]

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട