ഫോട്ടോ/വീഡിയോ : വിധിയും വസ്തുതകളും

 

ഇസ്ലാമിക ഷരീഅത്തിൽ ഡിജിറ്റൽ ക്യാമറയോ മൊബൈലോ മറ്റേതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ഉപകരണം ഉപയോഗിച്ചോ ചിത്രം ചെറുതോ വലുതോ ആകട്ടെ ജീവജാലങ്ങളുടെ ഫോട്ടോ എടുക്കുന്നതും വീഡിയോ പകർത്തുന്നതും അനുവദനീയമല്ല ഹറാമാണ്. ഈ വിഷയത്തിൽ നബി ﷺ തങ്ങളുടെ ഹദീസുകൾ  മഹാന്മാരായ ഉലമാക്കളുടെ പ്രസ്താവനകൾ സ്ഥിരപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതാണ്.

കുറച്ചു കാലം മുമ്പ് വരെ ഈ വിഷയത്തിൽ ഉമ്മത്ത് ഏകാഭിപ്രായക്കാരായിരുന്നു. ഈയടുത്ത കാലത്താണ് അഭിപ്രായഭിന്നത ആരംഭിച്ചത്. എന്നിരുന്നാൽ തന്നെ ബഹുഭൂരിപക്ഷ ഉലമാക്കളും അനുവദനീയമല്ല ഹറാമാണ് എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുമ്പോൾ ന്യൂനാൽ ന്യൂനപക്ഷം മാത്രമാണ് അനുവദനീയമാണെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്.

درء المفاسد أولى من جلب المصالح

ഒരു വിഷയത്തിൽ അനുമതിയും നിരോധനവും സംബന്ധിച്ച് പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ടായാൽ അവിടെ നിരോധനത്തിനാണ് മുൻഗണന നൽക്കേണ്ടത്.

ഈ കാലത്ത് ആവശ്യ അനാവശ്യ വേർതിരിവില്ലാത്ത ഫോട്ടോ സംസ്കാരം രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. സൂക്ഷ്മത പാലിക്കാൻ ഏറെ കടമപ്പെട്ടവർ പോലും ഇതിൽ നിന്നും മുക്തരല്ല.

പ്രതിബിംബം മാത്രമാണോ ?

മൊബൈൽ ഫോണിലും ക്യാമറകളിലും മറ്റും ഫോട്ടോ എടുക്കൽ രൂപ നിർമ്മാണത്തിന്റെ പരിധിയിൽ പെടില്ല എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നവർ ഉണ്ട്. കാരണം എടുക്കപ്പെടുന്ന ഫോട്ടോകൾ പ്രിന്റ് ചെയ്യാത്തിടത്തോളം അത് അനുവദനീയമാണ്. അത് വെള്ളത്തിലും കണ്ണാടിയിലും തെളിയുന്നത് പോലുള്ള കേവലം പ്രതിബിംബം മാത്രമാണ് രൂപ നിർമ്മാണ പരിധിയിൽ വരില്ല എന്നതാണ് വാദം.

ഈ നിഗമനം ഒരു പരിധി വരെ ശരിയാണെങ്കിലും പ്രശ്നത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാറ്റം ഒന്നും വരുന്നില്ലല്ലോ ?

വിധിയുടെ അടിസ്ഥാനം (العِلّة) ഉപകരണമല്ല

എന്തെങ്കിലും കാര്യത്തിന്റെ പ്രക്രിയകൾ അല്ലെങ്കിൽ നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന മാർഗങ്ങൾ ഉപകരണങ്ങൾ മുതലായ കാര്യങ്ങളിൽ മാറ്റംവരൽ കൊണ്ട് ഹലാലോ ഹറാമോ ആയ കാര്യങ്ങളുടെ പദവി മാറില്ല എന്നത് ഉറപ്പാണ്. ഉപകരണങ്ങളിലെ വ്യത്യാസം ഒരു ഹറാമായ പ്രവർത്തിയെ അനുവദനീയമാക്കുന്നില്ല. ഉദാഹരണത്തിന്:ഒരാൾ പരമ്പരാഗതമായി കൈകൊണ്ട് മദ്യം നിർമ്മിച്ചാലും അത്യാധുനിക യന്ത്ര സാമഗ്രികളിലൂടെ മദ്യം നിർമിച്ചാലും ഹറാമാണ്. കാരണം പ്രശ്നം ലഹരിയാണ്.

• ഒരാൾ ഒരു സ്ത്രീയുമായി വ്യഭിചാരം നടത്തുകയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ട്യൂബ് മുഖേന ബീജം അന്യസ്ത്രീയുടെ ഗർഭപാത്രത്തിൽ നിക്ഷേപിച്ചാലും ജനിക്കുന്ന കുട്ടി ഹറാമായിരിക്കും. ഇവിടെ ഹറാമിൽ സംഭവിക്കുക എന്നതാണ് അടിസ്ഥാനം ഉപകരണമല്ല.
• ജീവനുള്ള വസ്തുവിന്റെ രൂപം നിർമ്മിക്കുന്നത് ശില്പ രൂപത്തിലാണെങ്കിലും ചിത്ര രൂപത്തിലാണെങ്കിലും പ്രതിബിംബരൂപത്തിലാണെങ്കിലും അനുവദനീയമല്ല.

അതിനാൽ ഹറാമായ ഫോട്ടോ ചിത്രീകരണം ഏത് രൂപത്തിൽ ആണെങ്കിലും ഹറാമാണ്. പേപ്പറിൽ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം ഫോട്ടോ ഹറാമാവുന്നത് എങ്ങനെയാണോ അതുപോലെ തന്നെ പ്രതിബിംബരൂപത്തിലുള്ളതും ഹറാമാണ്. കാരണം അതിന്റെ ഒറിജിനൽ ക്യാമറ ഡിസ്കിൽ, മൊബൈലിൽ സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ അത് സാധാരണ പ്രതിബിംബമല്ല മറിച്ച് ഫോട്ടോഗ്രാഫിന്റേ പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെട്ട പ്രതിബിംബ രൂപയാണ്.

എ ഐ സാങ്കേതിക വിദ്യയിൽ എഡിറ്റ് ചെയ്ത് ഫോട്ടോയുടെ രൂപവും ഭാവവും മാറ്റി ജീവൻ (ചലനം) നൽകാൻ വരെ സാധിക്കുന്ന ഈ കാലത്ത് വെള്ളത്തിലും കണ്ണാടിയിലും കാണുന്ന എഡിറ്റ് ചെയ്യാൻ സാധിക്കാത്ത ഉടമസ്ഥനെ മാത്രം ആസ്പതിച്ചു നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു പ്രതിബിംബത്തോട് ഫോട്ടോയെ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത് ശരിയല്ല.

കേവലം പ്രതിബിംബമല്ല : ന്യായങ്ങൾ

ഡിജിറ്റൽ സിസ്റ്റം സംഭരിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രതിബിംബത്തെ ഒരു കണ്ണാടിയുടെ പ്രതിബിംബം പോലെ അശാശ്വതമായി കണക്കാക്കുന്നതും ചിത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താതിരിക്കുന്നതും ശരിയാണെന്ന് തോന്നുന്നില്ല. രണ്ടും തമ്മിൽ പ്രകടമായ വ്യത്യാസമുണ്ട്. ഒരു കണ്ണാടിയുടെ പ്രതിബിംബം ശാശ്വതമല്ല. അത് പ്രതിബിംബത്തിന്റെ ഉടമയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. പ്രതിബിംബത്തിലുള്ള വ്യക്തി കണ്ണാടിയിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുമ്പോൾ പ്രതിബിംബവും ഉടനടി അപ്രത്യക്ഷമാകും. പ്രതിബിംബത്തിലുള്ള വ്യക്തിയില്ലാതെ ഒരു നിമിഷം പോലും പ്രതിബിംബം നിലനിൽക്കില്ല. പ്രതിബിംബത്തിലുള്ള വ്യക്തി വീണ്ടും കണ്ണാടിയിൽ തന്റെ പ്രതിബിംബം കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അയാൾ വീണ്ടും കണ്ണാടിയുടെ മുന്നിൽ വരേണ്ടിവരും. അതില്ലാതെ അയാൾ തന്റെ പ്രതിബിംബം കാണില്ല. ഡിജിറ്റൽ സിസ്റ്റം വൈദ്യുത കണികകളുടെ രൂപത്തിൽ സംഭരിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രതിബിംബം അതിന് തികച്ചും വിപരീതമാണെങ്കിലും ശാശ്വതമാണ്. അത് പ്രതിബിംബത്തിന്റെ ഉടമയ്ക്ക് വിധേയമല്ല. അയാൾക്ക് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും അത് സ്ക്രീനിൽ കാണാൻ കഴിയും.

മുഫ്തി ഷഫീ (റ) പറയുന്നു.

പ്രതിഫലനം എന്നത് പ്രതിഫലിക്കുന്ന വസ്തുവിന്റെ ഒരു പ്രകടനമാണ് അതിൽ നിന്ന് അതിനെ വേർതിരിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് കണ്ണാടികളിലും വെള്ളത്തിലും മറ്റും വസ്തു അവയുടെ മുന്നിൽ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം പ്രതിഫലനം നിലനിൽക്കുകയും അത് അവയുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നുപോകുമ്പോൾ പ്രതിഫലനവും അതിനൊപ്പം നീങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നത്. ഒരു മനുഷ്യൻ സൂര്യനിൽ നിൽക്കുകയും അവന്റെ പ്രതിഫലനം നിലത്ത് വീഴുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ അതിന്റെ നിലനിൽപ്പ് മനുഷ്യന് വിധേയമാണ്. അത് ഏത് ദിശയിലേക്കാണ് നീങ്ങുന്നത്. പ്രതിഫലനവും അതിനൊപ്പം നീങ്ങുന്നു. ഏതെങ്കിലും വസ്തുവും നിറവും ഉപയോഗിച്ച് അതിന്റെ പ്രതിച്ഛായ എടുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ഭൂമിയുടെ ഒരു ഭാഗത്തും അത് സ്ഥാപിക്കപ്പെടുകയോ നിലനിൽക്കുകയോ ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.(ആലാ ത് ജദീദ )

മുഫ്തി റഷീദ് അഹമ്മദ് സാഹിബ് (റ)പറയുന്നു:

ഡിജിറ്റൽ ഫോട്ടോ ഒരു പ്രതിബിംബം എന്ന് വിളിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. കാരണം ചിത്രം ഒറിജിനലിന് വിധേയമാണ്. ഇവിടെ അതിന്റെ ചിത്രം ഒറിജിനലിന്റെ മരണത്തിനുശേഷവും നിലനിൽക്കുന്നു.(അഹ്സനുൽ ഫതാവ: 89/9)

പ്രതിബിംബവും പ്രതിഫലനവും തികച്ചും വിപരീതമായ രണ്ട് കാര്യങ്ങളാണ്. ഒരു പ്രതിബിംബം എന്തിന്റെയെങ്കിലും സ്ഥിരവും സുരക്ഷിതവുമായ ഒരു പ്രതിബിംബമാണ്, അതേസമയം പ്രതിഫലനം ഒരു സ്ഥിരവും താൽക്കാലികവുമായ പ്രതിബിംബമാണ്. ഒറിജിനൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതോടെ അതിന്റെ പ്രതിഫലനവും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. വീഡിയോ ടേപ്പിൽ ചിത്രം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും ടിവി സ്ക്രീനിൽ എത്ര തവണ വേണമെങ്കിലും ഇത് കാണാൻ കഴിയും. ഈ ചിത്രം ഒറിജിനലിന് വിധേയമല്ല. മറിച്ച് അത് പൂർണ്ണമായും ബന്ധമില്ലാത്തതും അതിനോട് നിസ്സംഗത പുലർത്തുന്നതുമാണ്. എത്ര പേർ മരിച്ചിട്ടുണ്ട് ? അവർക്ക് ലോകത്ത് പേരോ പ്രശസ്തിയോ ഇല്ല. പക്ഷേ അവരുടെ ചലിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങൾ വീഡിയോ കാസറ്റിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അത്തരമൊരു ചിത്രത്തെ പ്രതിഫലനം എന്ന് വിളിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. വീഡിയോ ടേപ്പിന്റെ പുറത്ത് നമുക്ക് ചിത്രം കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല എന്ന കാരണത്താൽ ഒരു ചിത്രത്തിന്റെ സ്ഥിരതയെ  നിഷേധിക്കുന്നത് തെറ്റാണ്. (അഹ്സനുൽ ഫതാവ: 302/8)

മൗലാന മുഹമ്മദ് യൂസുഫ് സാഹിബ് (റ) ലുധിയാനവി എഴുതുന്നു. ടിവി,വീഡിയോ ഫിലിം ക്യാമറകൾ എടുത്ത ചിത്രങ്ങൾ അനശ്വരമാണ്. ചിത്രം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ഏത് ഉപകരണത്തിലും കാണുകയും കാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, ചിത്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിധിയിൽ നിന്ന് ഇത് ഒഴിവാക്കാനാവില്ല. കൈകൊണ്ട് ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന കാലഹരണപ്പെട്ട സമ്പ്രദായത്തിന് പകരം ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതി ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു കൃത്യമായ രീതി കണ്ടുപിടിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് പറയാം.എന്നാൽ ശരീഅത്ത് ചിത്രങ്ങൾ ഹറാമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനുള്ള ഏത് രീതി കണ്ടുപിടിച്ചാലും ചിത്രങ്ങൾ ഹറാമായി തന്നെ തുടരും. (ആപ് കെ മസാഇൽ)

പണ്ട് കാലത്ത് ചിത്രങ്ങൾ കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചിരുന്നു പിന്നീട് ക്യാമറയുടെ കണ്ടുപിടുത്തം ഈ പുരാതന രീതിയെ പുരോഗമിപ്പിച്ചു. കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിക്കുന്നതിനു പകരം യന്ത്രം ഉപയോഗിച്ചാണ് ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചത്. ഇപ്പോൾ പുതിയ ശാസ്ത്രീയ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾ ഈ പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ പുരോഗമിക്കുകയും നവീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. സ്റ്റാറ്റിക് സ്റ്റിൽ ചിത്രങ്ങൾ പോലെ ചലിക്കുന്നതും ഓടുന്നതുമായ ചിത്രങ്ങൾ ഇപ്പോൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. അതിന് സ്ഥിരതയും അതിജീവനവും ഇല്ലെന്ന് പറയുന്നത് ശരിയല്ല. ശാശ്വതമായ ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ, അത് ടിവി, മൊബൈൽ സ്ക്രീനിൽ  എങ്ങനെ കാണാൻ കഴിയും ?

ഓരോ നിഴലും സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെ  ഒരു രൂപം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു രൂപം നിഴലാകേണ്ട ആവശ്യമില്ല, ഒരു കേവല രൂപത്തിൽ നിന്ന് പാപം പടരുന്നുഅതിനാൽ അത് ഒരു നിഴലായിരിക്കുന്നിടത്തോളംഅതിന്റെ വിധികൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. അത് സ്ഥിരമാകുമ്പോൾ അത് ഒരു പ്രതിച്ഛായയായി മാറുകയും നിഷിദ്ധമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. (തുഹ്ഫതുൽ അൽമഇ: 80/5)

ഒരു പ്രതലത്തിലായാലും (നെഗറ്റീവ്) അല്ലെങ്കിൽ ഒരു പ്രതലമില്ലാത്ത വൈദ്യുത കണികകളുടെ രൂപത്തിലായാലും, ഒരു ജീവിയുടെ സമ്പൂർണ്ണ പ്രതിച്ഛായ സംരക്ഷിക്കുന്നത് അതിൽ അത്തരം സ്വാതന്ത്ര്യവും സ്ഥിരതയും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടാൽ പ്രതിച്ഛായ കൂടാതെ ആവശ്യമുള്ളപ്പോഴെല്ലാം അത് കാണാൻ കഴിയുമെന്ന് ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വളരെ വ്യക്തമാണ്, അപ്പോൾ ഇതും ചിത്ര നിർമ്മാണത്തിന്റെ വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നു.

ഈ ഉദ്ധരണികളിൽ നിന്ന് വളരെ വ്യക്തമാണ്. ഒരു ജീവിയുടെ സമ്പൂർണ്ണ പ്രതിച്ഛായ സംരക്ഷിക്കുന്നത് അത് എങ്ങനെ ചെയ്താലും അത് സ്വന്തമായി നിലനിൽപ്പും സ്ഥിരതയുള്ളതുമാണെങ്കിൽ അത് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും കാണാൻ കഴിയുന്ന തരത്തിൽ അത് രൂപ നിർമ്മാണത്തിന്റെ പരിധിയിൽ പ്രവേശിക്കുമെന്നും രൂപ നിർമ്മാണ നിയമങ്ങൾ അതിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുമെന്നും മനസ്സിലാവും 

സൃഷ്ടിപ്പിലെ സാദൃശ്യം

രൂപങ്ങൾ നിരോധിക്കാനുള്ള കാരണം അല്ലാഹുവിന്റെ ﷻ സൃഷ്ടിയുടെ അനുകരണമാണ്. ഇവിടെ അത്തരത്തിൽ യഥാർത്ഥ രൂപം നിർമിക്കപ്പെടുന്നില്ല. നിഴൽ മാത്രമാണന്നാണ് ന്യായം.

മറുപടിയായി

മൗലാന മുഫ്തി മുഹമ്മദ് ഷഫി (റ) എഴുതുന്നു. നമ്മൾ അൽപ്പം ശ്രദ്ധയോടെ പ്രവർത്തിച്ചാലും ഒരു ചിത്രകാരനും അവയവങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നില്ല. അവൻ ഒരു ചിത്രത്തിലൂടെ അവയവങ്ങളുടെ ബാഹ്യ ഉപരിതലം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, അതിൽ സിരകളും പേശികളും ചിത്രം കൊള്ളുന്നില്ല. അസ്ഥിയും മാംസവും ചിത്രം കൊള്ളുന്നില്ല. ശരീഅത്ത് ഈ ബാഹ്യ ഉപരിതലത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയെ ഒരു ചിത്രമെന്ന് വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. അത് ഹറാമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അപ്പോൾ പെയിന്റും എണ്ണയും ഉപയോഗിച്ച് ഒരു ഫോട്ടോയിൽ അവയവങ്ങളുടെ ഉപരിതലം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും പേന ഉപയോഗിച്ച് നിറം നൽകുന്നതിനും  ഇടയിലുള്ള വ്യത്യാസം എന്താണ് ? ഹദീസിലെ വാക്കുകളിൽ പോലും, അത് സൃഷ്ടിയല്ല. മറിച്ച് അത് ഉന്നതനായ അല്ലാഹുവിന്റെ സൃഷ്ടിപ്പിനോട് സാദൃശ്യമെന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതായത് അല്ലാഹുവിന്റെ സൃഷ്ടിയെ അനുകരിക്കുകയും പകർത്തുകയും ചെയ്യുന്നത് അത് പേന കൊണ്ടാണോ യന്ത്രം കൊണ്ടാണോ ചെയ്യുന്നത് എന്നതല്ല രണ്ടും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമില്ല എന്ന് വ്യക്തമാണ്. (അഹ്കാം തസ്‌വീർ 214)

അവശ്യ സാഹചര്യങ്ങൾ

ഫോട്ടോ എടുക്കൽ ഹറാമാണ്. ഇന്ന് നാം ജീവിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഫോട്ടോയിലേക്ക് നിർബന്ധരാവാറുണ്ട്.

الضّرورات تبيح المحظورات 

എന്ന നിയമം കണക്കിലെടുത്ത് അത്യാവശ്യ ഘട്ടങ്ങളിൽ ഉദാ: പാസ്പോർട്ട്‌, ഐഡി കാർഡ് ഫോട്ടോ ഉലമാക്കൾ അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ക്യാമറകളുടെ ഉപയോഗം പലപ്പോഴും തെറ്റും അനുചിതവുമായതിനാൽ അത് അനുവദനീയമായ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് വേണ്ടിയാണോ ഉപയോഗിക്കുന്നത് എന്നും നാം പരിശോധിക്കണം.

ഫോട്ടോയുടെ മാരകമായ വ്യാപനം

ഇത്രയും ഗൗരവമായ ഒരു കാര്യത്തിനെ വളരെ ലാഘവത്തോടെ കാണുന്നു എന്നത് ദൗർഭാഗ്യകരമായ കാര്യമാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയകളിലും മറ്റും വ്യാപകമായ നിലയിൽ സ്ത്രീ പുരുഷ വ്യത്യാസം ഇല്ലാതെ ഫോട്ടോ എടുക്കുന്നു ഷെയർ ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ പ്രധാനകാരണം സൂക്ഷ്മത പാലിക്കാൻ ബാധ്യതപ്പെട്ടവർ ഇതിൽ അതിരു കടക്കുന്നു എന്നതാണ്. കുറച്ചുകൂടി കടന്ന് ചിന്തിക്കുകയാണെങ്കിൽ പ്രബോധന ആവശ്യങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി ഫോട്ടോയും വീഡിയോയും ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഒഴിച്ചു നിർത്തിയാൽ മറ്റ് സാഹചര്യങ്ങൾ എല്ലാം അനാവശ്യമാണ് എന്ന് തന്നെയാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.

മുഫ്തി ഹാഫിസ് അബ്ദുറഹ്‌മാൻ ഖാസിമി പത്തനംതിട്ട